We spreken met Rosalinde Klein Woolthuis, directeur duurzaamheid bij Damen Shipyards Group. In dit gesprek met haar, hebben we het over visie, versnelling en de toekomst van de duurzame scheepsbouw. Haar missie bij Damen Shipyards is om de duurzaamste scheepsbouwer ter wereld te worden.
De druk op de maritieme sector neemt toe. Internationale klimaatdoelen, strengere regelgeving en de vraag naar schonere schepen zorgen ervoor dat duurzaamheid inmiddels een strategisch thema is geworden voor scheepsbouwers wereldwijd. Ook bij Damen Shipyards staat de energietransitie hoog op de agenda. Daarbij draait het niet alleen om nieuwe technologie, maar vooral om samenwerking, systeemdenken en het stap voor stap versnellen van verandering. Volgens Rosalinde Klein Woolthuis, bevindt de maritieme sector zich midden in een fundamentele transitie. “De scheepvaart is van oudsher een sector met lange investeringscycli. Schepen gaan tientallen jaren mee. Tegelijkertijd moeten we nu versnellen richting een veel duurzamere sector. Dat vraagt om andere keuzes, andere samenwerkingen en soms ook een andere manier van denken.”
Duurzaamheid als integraal onderdeel van de strategie
Waar duurzaamheid vroeger vaak werd benaderd als een afzonderlijk thema binnen organisaties, ziet Damen het inmiddels als integraal onderdeel van de bedrijfsstrategie. Daarbij gaat het volgens haar niet alleen over emissiereductie, maar ook over toekomstbestendig ondernemen. “De maritieme sector staat voor enorme uitdagingen. We moeten toe naar schonere energie, efficiëntere schepen en duurzamere processen. Maar verduurzaming gaat veel breder dan alleen CO₂-reductie. Het raakt ook onderwerpen als circulariteit, grondstoffengebruik, ketensamenwerking en de manier waarop we ontwerpen en produceren.” Binnen Damen wordt duurzaamheid daarom steeds eerder meegenomen in ontwerp- en innovatieprocessen en ontstaat daar een belangrijke verschuiving. “Vroeger werd duurzaamheid soms achteraf toegevoegd aan een project. Nu kijken we vanaf het begin: hoe ontwerpen we slimmer, efficiënter en toekomstbestendiger?”
Niet één oplossing voor de hele sector
De energietransitie in de scheepvaart kent volgens haar geen eenvoudige blauwdruk. Waar in andere sectoren soms één dominante technologie ontstaat, ziet Damen juist een mix van oplossingen ontstaan. “Er is niet één brandstof of technologie die alles gaat oplossen. De maritieme sector is enorm divers. Een binnenvaartschip heeft andere eisen dan een Offshore Vessel of een marinevaartuig. Daarom geloven wij sterk in meerdere routes naast elkaar.”
Elektrificatie speelt daarin een belangrijke rol, zeker voor kortere afstanden en specifieke toepassingen. Tegelijkertijd wordt ook gekeken naar alternatieve brandstoffen zoals methanol, waterstof en andere duurzame energiedragers. “De komende jaren zullen verschillende technologieën naast elkaar bestaan. Dat maakt de transitie complex, maar ook interessant.” Volgens Klein Woolthuis ligt de uitdaging niet alleen in techniek, maar ook in infrastructuur, regelgeving en investeringszekerheid. “Een schip kan technisch klaar zijn voor een nieuwe brandstof, maar als de infrastructuur ontbreekt of regelgeving achterloopt, vertraagt dat de verduurzaming.”
“De maritieme verduurzaming vraagt om samenwerking in de hele keten”
Samenwerking als sleutel
Juist daarom benadrukt Damen het belang van samenwerking binnen de maritieme keten. Geen enkele partij kan de transitie alleen realiseren. “Verduurzaming vraagt samenwerking tussen scheepsbouwers, leveranciers, havens, overheden, kennisinstellingen en eindgebruikers. Iedereen heeft een stukje van de puzzel.” Klein Woolthuis ziet Damen daarin ook een veranderende rol voor scheepsbouwers. “We bouwen niet alleen schepen, maar denken steeds vaker mee over complete ecosystemen rondom energie, infrastructuur en operatie.” Daarbij wordt nadrukkelijk samengewerkt met kennispartners en andere bedrijven in de sector. Innovaties ontwikkelen zich sneller wanneer expertise wordt gedeeld. “De uitdagingen waar we voor staan zijn simpelweg te groot om individueel op te lossen. Juist door samen te werken kunnen we versnellen.”
Van innovatie naar opschaling
Hoewel de maritieme sector volop experimenteert met duurzame technologieën, ziet Klein Woolthuis dat de volgende fase inmiddels belangrijk wordt: opschaling. “De eerste pilots en demonstratieprojecten zijn belangrijk geweest om ervaring op te doen. De uitdaging zit nu steeds meer in het daadwerkelijk opschalen van oplossingen.” Dat vraagt volgens haar om investeringen, standaardisering en vertrouwen vanuit de markt. “Uiteindelijk moeten duurzame oplossingen niet alleen technisch werken, maar ook economisch haalbaar en schaalbaar zijn.” Damen probeert daarin een pragmatische benadering te hanteren. Niet wachten op de perfecte oplossing, maar stappen zetten die vandaag al impact maken. “We geloven sterk in continue verbetering. Iedere stap richting minder emissie of efficiënter energiegebruik helpt.”
Circulariteit krijgt grotere rol
Naast emissiereductie ziet Damen ook circulariteit steeds belangrijker worden. De scheepsbouw werkt traditioneel met grote hoeveelheden staal, installaties en complexe componenten. Daardoor ontstaat steeds meer aandacht voor hergebruik, levensduurverlenging en circulair ontwerpen. “Circulariteit wordt een steeds belangrijker thema binnen de industrie. Niet alleen vanuit duurzaamheidsoogpunt, maar ook vanwege beschikbaarheid van materialen en grondstoffen.” Volgens Klein Woolthuis vraagt dat opnieuw om samenwerking in de keten. “Je kunt circulariteit alleen realiseren als partijen in de keten samen kijken naar ontwerp, onderhoud, hergebruik en demontage.” Ook retrofitprojecten spelen daarin een rol. In plaats van volledige vervanging wordt steeds vaker gekeken naar verduurzaming van bestaande schepen. “Een groot deel van de vloot blijft nog jarenlang actief. Daarom is het verduurzamen van bestaande schepen minstens zo belangrijk als nieuwbouw.”
De menselijke kant van verduurzaming
Klein Woolthuis vindt dat duurzaamheid soms nog te technisch wordt benaderd. Terwijl juist mensen en samenwerking bepalend zijn voor succes. “Technologie is belangrijk, maar uiteindelijk draait verduurzaming ook om cultuur, leiderschap en bereidheid om samen te veranderen.” Daarbij ziet ze ook een rol voor jongere generaties professionals. Duurzaamheid wordt steeds vaker gezien als vanzelfsprekend onderdeel van innovatie en ondernemerschap. “Je merkt dat nieuwe generaties andere vragen stellen. Dat helpt organisaties ook om sneller in beweging te komen.”
“We moeten vooruit blijven bewegen”
Hoewel de uitdagingen groot zijn, kijkt Klein Woolthuis positief naar de toekomst van de sector. Volgens haar groeit het besef dat verduurzaming geen keuze meer is, maar noodzaak. “De maritieme sector heeft altijd een innovatieve mentaliteit gehad. We zijn gewend om complexe problemen op te lossen. Dat geeft vertrouwen.” Tegelijkertijd benadrukt ze dat de energietransitie tijd kost. “Dit is geen verandering van één of twee jaar. Het is een langdurige transitie waarin we continu moeten blijven ontwikkelen.” De sleutel ligt volgens haar in vooruit blijven bewegen. “Niet alles hoeft morgen perfect te zijn. Maar stilstand is geen optie. Iedere stap die we zetten richting een duurzamere sector maakt verschil.”
Technische isolatie als stille kracht achter verduurzaming
Binnen onze scheepsontwerpen wordt isolatie in de eerste plaats toegepast vanuit verplichte eisen op het gebied van brandveiligheid en akoestiek. Met name SOLAS regelgeving (A klasseringen en eisen mbt ontbrandbaarheid) bepaalt in sterke mate waar en welke isolatiematerialen worden toegepast, bijvoorbeeld in schotten, dekken en doorvoeringen. Daarnaast speelt akoestisch comfort een belangrijke rol, met name rond machinekamers en verblijfsruimten, waar vaak combinaties van minerale wol en akoestische panelen worden ingezet.
Hoewel isolatie ook bijdraagt aan het thermisch comfort aan boord, en daarmee indirect aan de energiehuishouding van HVAC systemen, is dit in de totale energiebalans van een schip doorgaans niet doorslaggevend. In sommige gevallen kan extra isolatie zelfs een tegengesteld effect hebben door gewichts- en volumetoename, met een licht hogere brandstofconsumptie als gevolg.
Materialen die veel worden toegepast zijn steen- en glaswol voor brand- en geluidsisolatie, aangevuld met een aantal specifieke materialen in technische installaties, en worden per toepassing geselecteerd binnen de geldende eisen en maritieme standaarden. Steeds vaker kijken wij ook naar circulaire alternatieven en materialen met een verbeterde milieuprestatie (bijvoorbeeld gerecyclede of biobased isolatie), mits deze voldoen aan de strenge maritieme regelgeving. Op deze manier draagt isolatie niet alleen bij aan veiligheid, comfort en energie-efficiëntie, maar ook aan bredere duurzaamheidsdoelstellingen van Damen
Damen Shipyards Group is een Nederlands scheepsbouwconcern met meer dan dertig werkmaatschappijen in binnen- en buitenland en hoofdkantoor in Gorinchem. Het bedrijf kenmerkt zich door vergaande standaardisatie en modulaire bouw. Kleinere schepen als sleepboten, werkschepen en patrouillevaartuigen worden ‘op voorraad’ gebouwd. Het concern levert zeer diverse schepen van allerlei omvang.
Tekst: Loet van Bergen Foto’s: Damen Shipyards en Rosalinde Klein Woolthuis