De Bruijn Isolatie kent zelf een rijke historie. Het bedrijf werd opgericht in 1967 en groeide uit tot een gevestigde naam binnen de technische isolatie. Vanuit Venray werkt het bedrijf met meer dan 30 medewerkers aan projecten in de industrie, utiliteit, tuinbouw en brandwerende toepassingen. Door de jaren heen ontwikkelde het bedrijf zich tot specialist in onder andere thermische isolatie, geluidsisolatie en brandwerende oplossingen. Maar groei gaat volgens De Bruijn verder dan alleen omzet of omvang. Juist het behouden van vakmanschap en het investeren in mensen staat centraal.

Samen de branche sterker maken

De technische isolatiebranche verandert snel. Thema’s als verduurzaming, energiebesparing, veiligheid en nieuwe regelgeving vragen steeds meer kennis en professionalisering. Daarbij speelt een branchevereniging als de VIB volgens De Bruijn een belangrijke rol. De VIB verbindt bedrijven, stimuleert kennisontwikkeling en draagt bij aan standaarden, opleidingen en de positionering van technische isolatie. Daarmee helpt de vereniging niet alleen individuele bedrijven vooruit, maar ook de sector als geheel. Juist in een tijd waarin isolatie steeds vaker wordt gezien als essentieel onderdeel van de energietransitie is die gezamenlijke stem belangrijker dan ooit.

Vakmanschap als fundament

Bij De Bruijn draait het dagelijks werk om meer dan alleen het aanbrengen van isolatie. Het bedrijf levert complete oplossingen voor industriële installaties, leidingwerk, tanks, utiliteitsprojecten en brandpreventie. Ook advisering en uitvoering worden integraal opgepakt. Die brede aanpak vraagt om vakmensen, ervaring en continu ontwikkelen. Tegelijkertijd ziet De Bruijn, net als veel bedrijven in de branche, de uitdaging rondom instroom en vergrijzing. Het behouden van kennis en het enthousiasmeren van nieuwe medewerkers wordt steeds belangrijker. Daar ligt ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de sector. Want zonder nieuwe vakmensen geen toekomstbestendige isolatiebranche.

Isolatie steeds belangrijker in verduurzaming

Waar isolatie vroeger vooral werd gezien als technische afwerking, is het tegenwoordig een belangrijke pijler onder duurzaamheid. Warmteverlies beperken, energie besparen, installaties beschermen en CO₂-uitstoot reduceren: technische isolatie levert direct een bijdrage aan de verduurzaming van industrie en gebouwen. Die ontwikkeling biedt kansen voor de hele sector. De Bruijn ziet dagelijks hoe isolatieprojecten bijdragen aan energie-efficiëntie en duurzame installaties. Daarmee groeit ook de maatschappelijke waarde van het vak.

De Bruijn Isolatie feliciteert de VIB van harte met het 95-jarig jubileum.

Een mijlpaal om trots op te zijn. Dank voor 95 jaar inzet voor de branche, kennisontwikkeling, samenwerking en het versterken van technische isolatie in Nederland.

Voor meer informatie: www.debruijnisolatie.nl

Tekst: Loet van Bergen Foto: De Bruijn Isolatie

Volgens Thermaflex ligt de kracht van de VIB vooral in het verbinden van partijen binnen de keten. Isolatie speelt een steeds grotere rol binnen thema’s als energiebesparing, circulariteit, warmtenetten, verduurzaming van gebouwen, industrie en technische installaties. Tegelijkertijd neemt de behoefte aan vakkennis, kwaliteitsborging en uniforme richtlijnen toe. Juist daarin vervult de VIB een belangrijke rol.

Kennisontwikkeling

Voor Thermaflex biedt het lidmaatschap meer dan alleen vertegenwoordiging. De vereniging draagt actief bij aan kennisontwikkeling, vakbekwaamheid en bewustwording binnen de sector. Dat sluit aan bij de visie van Thermaflex om installateurs, voorschrijvers en partners niet alleen producten te leveren, maar hen ook in de praktijk te ondersteunen met kennis, engineering, ontwerpbegeleiding en installatietrainingen.

Samenwerking in de branche

Daarnaast ziet Thermaflex veel waarde in de samenwerking tussen leveranciers, isolatiebedrijven, opdrachtgevers en kennispartners. Via de VIB ontstaat een netwerk waarin gezamenlijk wordt gewerkt aan innovatie, regelgeving en kwaliteitsverbetering. Ook internationaal zet Thermaflex zich hiervoor in, onder meer via betrokkenheid bij FESI en samenwerking met stakeholders binnen de Europese isolatiemarkt.

Die internationale koers is ook zichtbaar binnen de maritieme sector. Met ThermaSmart Marine heeft Thermaflex ruime ervaring opgebouwd in technische isolatieoplossingen voor scheepstoepassingen. De toepassing binnen cruiseprojecten vormt daarbij een sterke basis voor verdere ontwikkeling richting andere maritieme segmenten, zoals riviercruise, offshore, werkschepen en defensieschepen. Binnen deze markt zijn kwaliteit, duurzaamheid, verwerkbaarheid en regelgeving van groot belang. Thermaflex vertaalt haar kennis van technische isolatie naar oplossingen die bijdragen aan energie-efficiënte en toekomstbestendige scheepsbouw.

Met het hoofdkantoor in Waalwijk en de productielocatie voor isolatie in Żarów, Polen, ontwikkelt Thermaflex oplossingen voor technische isolatie, voorgeïsoleerde leidingsystemen en ventilatiekanalen voor toepassingen binnen onder andere HVAC, warmtenetten, warmtepompen, drinkwater, industrie, maritieme installaties en de energietransitie. Thermaflex richt zich nadrukkelijk op het beperken van energieverlies en het ondersteunen van duurzame, toekomstbestendige Installaties.

Duurzaamheid

Circulariteit en duurzaamheid spelen daarbij een belangrijke rol. Door de focus op energie-efficiëntie, lange levensduur en betrouwbare prestaties draagt Thermaflex bij aan installaties die minder energie verliezen en beter aansluiten op de eisen van de energietransitie. Daarmee wordt isolatie steeds meer gezien als een essentieel onderdeel van duurzame gebouwen, industrie en maritieme toepassingen.

Met het 95-jarig bestaan van de VIB kijkt Thermaflex daarom niet alleen terug op de rijke geschiedenis van de isolatiesector, maar vooral vooruit. De uitdagingen voor de komende jaren – van energietransitie en regelgeving tot beschikbaarheid van vakmensen en internationale marktontwikkeling – vragen om samenwerking. Juist daarin ziet Thermaflex de blijvende meerwaarde van de VIB: een vereniging die bedrijven verbindt, kennis deelt en de sector gezamenlijk verder helpt ontwikkelen.

www.thermaflex.com

Tekst: Loet van Bergen Foto’s: Thermaflex

Er werd vooruit gekeken alweer naar het 100 jarig jubileum en de speerpunten in de sector. VIB 95 jaar is van grote toegevoegde waarde voor een sector, die haar vakmanschap verstaat en ook op de weg zeker.

Topdag & voor herhaling vatbaar!

Tijdens de ledenvergadering stond niet alleen de vereniging van vandaag centraal, maar vooral ook de VIB van morgen. Voorzitter Jack Lenssen en secretaris Philippe Hondelink namen de aanwezige leden mee in de strategische koers richting 2031. Dat is een bijzonder ijkpunt, want in dat jaar viert de VIB haar 100-jarig bestaan. Een mooi moment om vooruit te kijken: waar staat de vereniging dan, welke rol speelt de isolatiebranche en wat is er nodig om als sector sterk en zichtbaar te blijven? De presentatie maakte duidelijk dat de toekomst van de VIB draait om een slimme combinatie van belangenbehartiging, kennisdeling, data en actieve betrokkenheid van leden. Niet als losse thema’s, maar als onderdelen die elkaar versterken. Want wie als branche serieus genomen wil worden, moet niet alleen goede techniek leveren, maar ook laten zien wat die techniek oplevert.

Vijf strategische punten vormen daarbij de basis. Allereerst blijft instroom en behoud van personeel een belangrijk thema. De behoefte aan vakmensen is groot en zal dat voorlopig ook blijven. Jong talent aantrekken, mensen opleiden en bestaande vakkennis behouden zijn dus geen luxe, maar pure noodzaak.

Daarnaast zet de VIB in op product- en procesinnovatie en kennisdeling. Denk daarbij aan kennissessies en kennisdagen, waar leden worden geïnformeerd over nieuwe materialen, toepassingen, normen, werkwijzen en praktijkervaringen. Juist in een technische sector als isolatie zit veel kennis in de hoofden en handen van mensen. Die kennis delen maakt de branche als geheel sterker.

Ook de lobby rond energiebesparing blijft een speerpunt. Isolatietechniek levert direct aantoonbare winst op in energieverbruik, CO₂-reductie en bedrijfszekerheid. Dat verhaal moet stevig op tafel blijven bij overheid, opdrachtgevers en andere stakeholders. Daarbij gaat het niet om mooie woorden, maar om maatregelen die in de praktijk werken. Verder is er de komende jaren blijvende aandacht voor imago, ledenwerving en ledenbinding. De isolatiebranche mag best wat trotser zijn op wat zij doet. Zonder goede isolatie geen efficiënte installatie, geen veilige procesomgeving en geen serieuze energiebesparing. Door dat beter zichtbaar te maken, wordt de sector aantrekkelijker voor nieuwe mensen, nieuwe bedrijven en bestaande leden.

Het vijfde punt is de bredere positionering van de VIB richting 2031. Waar wil de vereniging staan bij haar 100-jarig bestaan? De boodschap was helder: als actieve, deskundige en verbindende brancheorganisatie, met leden die niet alleen halen, maar ook brengen. De rode draad van de ledenvergadering was duidelijk: de VIB wil vooruit. Met aandacht voor mensen, innovatie, zichtbaarheid en samenwerking kan de sector zich duurzaam ontwikkelen richting 2031. Of zoals het mooi werd samengevat: samen op weg naar de 100!

Gieze Nijboer nieuw bestuurslid

Tijdens de algemene jaarvergadering van 27 mei is Gieze Nijboer van Gisola B.V. verkozen tot nieuw bestuurslid van de VIB. Daarmee haalt het bestuur opnieuw een ondernemer aan boord die met beide voeten in de praktijk staat.

Gieze is directeur van Gisola, een familiebedrijf uit Vaassen dat al sinds 1971 actief is in technische isolatie. Het bedrijf richt zich onder meer op thermische, akoestische en brandwerende isolatie voor werktuigbouwkundige, industriële en maritieme installaties. Ook prefab isolatie, isolatiematrassen, tracing en het herstellen en conserveren van leidingwerk behoren tot het werkpakket. Kortom: precies het soort vakwerk waar techniek, planning en uitvoering dagelijks samenkomen. Met de komst van Gieze krijgt de verdere verjonging van het VIB-bestuur zichtbaar vorm. Zijn achtergrond als jonge ondernemer in een gespecialiseerd technisch bedrijf sluit goed aan bij de uitdagingen waar de isolatiebranche voor staat: vakmanschap borgen, nieuwe mensen aantrekken, slimmer werken en de waarde van isolatie nog beter op de kaart zetten. Een frisse blik dus en één uit de werkplaats en de praktijkbouwplaats. 

In memoriam Edze Hiemstra, een vertrouwd gezicht in de isolatiesector

Met het overlijden van Edze Hiemstra op 20 januari jl. verliest de Nederlandse isolatiesector een bekend, geliefd en gerespecteerd mens. Hoewel hij al zeventien jaar met pensioen was, bleef hij voor velen onlosmakelijk verbonden met Armacell in Nederland. Niet omdat hij zichzelf op de voorgrond plaatste, maar juist omdat hij op zijn eigen rustige, charmante en overtuigende manier een blijvende indruk achterliet.

Edze was een rasvertegenwoordiger in de mooiste betekenis van het woord. Geen man van snelle transacties of grote woorden, maar iemand die geloofde in relaties, vertrouwen en oprechte aandacht. Hij kende de markt, de toepassingen en de techniek, maar bovenal kende hij de mensen. Van verwerkers en installateurs tot groothandels, adviseurs en opdrachtgevers: Edze bewoog zich gemakkelijk tussen alle lagen van de branche. Niet gemaakt, niet afstandelijk, maar met warmte, humor en een scherp gevoel voor wat er nodig was.

Wie hem meemaakte, herinnert zich zijn snelheid van geest, zijn relativeringsvermogen en zijn plezier in het contact met anderen. Hij kon charmant zijn, maar ook stevig weerwoord geven als iemand dat verdiende. Altijd met een twinkeling, altijd met gevoel voor de verhouding. Zijn netwerk was groot, maar voor Edze voelde dat nooit als werk. Het was zijn natuur. Mensen verbinden, gesprekken voeren, belangstelling tonen: daarin lag zijn kracht.

Bijzonder was zijn grote waardering voor de vakmensen die dagelijks met Armaflex werkten. Voor Edze waren dat geen uitvoerders, maar specialisten. Mannen en vrouwen die met hun handen en ervaring het verschil maakten. Hij zag de schoonheid van goed werk. Een strak geïsoleerd ketelhuis in Armaflex was voor hem niet zomaar techniek; dat was ook kunst. Dat respect voor het ambacht typeerde hem en maakte dat hij in de praktijk net zo thuis was als aan de overlegtafel.

Legendarisch waren de reizen naar de Armacell-fabriek in Münster. Onder leiding van Edze werden dat nooit gewone technische bezoeken. Hij was een volleerd reisleider: informatief, speels en verbindend. In de bus kwamen de quizvragen vanzelf. Hoeveel kilometer is het van Arnhem naar Münster? Wat is de μ-waarde van Armaflex? En natuurlijk: hoeveel knopen kun je leggen in een slang Armaflex? Later volgden de kegelavonden ‘im Keller’, met ludieke prijzen als ‘de Dikke’ en ‘de Natte’. Het waren dagen waarop kennis, plezier en collegialiteit moeiteloos samenvielen. Precies zoals Edze het bedoeld had.

Ook buiten zijn werk bleef Edze mensen samenbrengen, onder meer bij Shantykoor Almere, waar hij zong en zijn gevoel voor organisatie inzette voor PR en sponsoring. Ook daar liet hij zien wat hem zo eigen was: betrokkenheid, energie en aandacht voor de groep.

Mooi is dat zijn verbondenheid met de sector een vervolg heeft gekregen in de volgende generatie. Zijn zoon Remco Hiemstra is eveneens actief in de branche. Daarmee leeft iets van Edze’s benadering voort: werken vanuit inhoud, vertrouwen en persoonlijke betrokkenheid.

Met Edze Hiemstra is een aimabel mens heengegaan. Een man die de sector kleur gaf, die mensen wist te raken zonder daar veel woorden voor nodig te hebben, en die liet zien dat vakmanschap niet alleen in techniek zit, maar ook in hoe je met mensen omgaat.

We herinneren hem als deskundig, geestig, toegankelijk en verbindend. Een vertrouwd gezicht. Een warme persoonlijkheid. Een mens om niet te vergeten.

Rust zacht, Edze.

De druk op de maritieme sector neemt toe. Internationale klimaatdoelen, strengere regelgeving en de vraag naar schonere schepen zorgen ervoor dat duurzaamheid inmiddels een strategisch thema is geworden voor scheepsbouwers wereldwijd. Ook bij Damen Shipyards staat de energietransitie hoog op de agenda. Daarbij draait het niet alleen om nieuwe technologie, maar vooral om samenwerking, systeemdenken en het stap voor stap versnellen van verandering. Volgens Rosalinde Klein Woolthuis, bevindt de maritieme sector zich midden in een fundamentele transitie. “De scheepvaart is van oudsher een sector met lange investeringscycli. Schepen gaan tientallen jaren mee. Tegelijkertijd moeten we nu versnellen richting een veel duurzamere sector. Dat vraagt om andere keuzes, andere samenwerkingen en soms ook een andere manier van denken.”

Duurzaamheid als integraal onderdeel van de strategie

Waar duurzaamheid vroeger vaak werd benaderd als een afzonderlijk thema binnen organisaties, ziet Damen het inmiddels als integraal onderdeel van de bedrijfsstrategie. Daarbij gaat het volgens haar niet alleen over emissiereductie, maar ook over toekomstbestendig ondernemen. “De maritieme sector staat voor enorme uitdagingen. We moeten toe naar schonere energie, efficiëntere schepen en duurzamere processen. Maar verduurzaming gaat veel breder dan alleen CO₂-reductie. Het raakt ook onderwerpen als circulariteit, grondstoffengebruik, ketensamenwerking en de manier waarop we ontwerpen en produceren.” Binnen Damen wordt duurzaamheid daarom steeds eerder meegenomen in ontwerp- en innovatieprocessen en ontstaat daar een belangrijke verschuiving. “Vroeger werd duurzaamheid soms achteraf toegevoegd aan een project. Nu kijken we vanaf het begin: hoe ontwerpen we slimmer, efficiënter en toekomstbestendiger?”

Niet één oplossing voor de hele sector

De energietransitie in de scheepvaart kent volgens haar geen eenvoudige blauwdruk. Waar in andere sectoren soms één dominante technologie ontstaat, ziet Damen juist een mix van oplossingen ontstaan. “Er is niet één brandstof of technologie die alles gaat oplossen. De maritieme sector is enorm divers. Een binnenvaartschip heeft andere eisen dan een Offshore Vessel of een marinevaartuig. Daarom geloven wij sterk in meerdere routes naast elkaar.”

Elektrificatie speelt daarin een belangrijke rol, zeker voor kortere afstanden en specifieke toepassingen. Tegelijkertijd wordt ook gekeken naar alternatieve brandstoffen zoals methanol, waterstof en andere duurzame energiedragers. “De komende jaren zullen verschillende technologieën naast elkaar bestaan. Dat maakt de transitie complex, maar ook interessant.” Volgens Klein Woolthuis ligt de uitdaging niet alleen in techniek, maar ook in infrastructuur, regelgeving en investeringszekerheid. “Een schip kan technisch klaar zijn voor een nieuwe brandstof, maar als de infrastructuur ontbreekt of regelgeving achterloopt, vertraagt dat de verduurzaming.”

“De maritieme verduurzaming vraagt om samenwerking in de hele keten”

Samenwerking als sleutel

Juist daarom benadrukt Damen het belang van samenwerking binnen de maritieme keten. Geen enkele partij kan de transitie alleen realiseren. “Verduurzaming vraagt samenwerking tussen scheepsbouwers, leveranciers, havens, overheden, kennisinstellingen en eindgebruikers. Iedereen heeft een stukje van de puzzel.” Klein Woolthuis ziet Damen daarin ook een veranderende rol voor scheepsbouwers. “We bouwen niet alleen schepen, maar denken steeds vaker mee over complete ecosystemen rondom energie, infrastructuur en operatie.” Daarbij wordt nadrukkelijk samengewerkt met kennispartners en andere bedrijven in de sector. Innovaties ontwikkelen zich sneller wanneer expertise wordt gedeeld. “De uitdagingen waar we voor staan zijn simpelweg te groot om individueel op te lossen. Juist door samen te werken kunnen we versnellen.”

Van innovatie naar opschaling

Hoewel de maritieme sector volop experimenteert met duurzame technologieën, ziet Klein Woolthuis dat de volgende fase inmiddels belangrijk wordt: opschaling. “De eerste pilots en demonstratieprojecten zijn belangrijk geweest om ervaring op te doen. De uitdaging zit nu steeds meer in het daadwerkelijk opschalen van oplossingen.” Dat vraagt volgens haar om investeringen, standaardisering en vertrouwen vanuit de markt. “Uiteindelijk moeten duurzame oplossingen niet alleen technisch werken, maar ook economisch haalbaar en schaalbaar zijn.” Damen probeert daarin een pragmatische benadering te hanteren. Niet wachten op de perfecte oplossing, maar stappen zetten die vandaag al impact maken. “We geloven sterk in continue verbetering. Iedere stap richting minder emissie of efficiënter energiegebruik helpt.”

Circulariteit krijgt grotere rol

Naast emissiereductie ziet Damen ook circulariteit steeds belangrijker worden. De scheepsbouw werkt traditioneel met grote hoeveelheden staal, installaties en complexe componenten. Daardoor ontstaat steeds meer aandacht voor hergebruik, levensduurverlenging en circulair ontwerpen. “Circulariteit wordt een steeds belangrijker thema binnen de industrie. Niet alleen vanuit duurzaamheidsoogpunt, maar ook vanwege beschikbaarheid van materialen en grondstoffen.” Volgens Klein Woolthuis vraagt dat opnieuw om samenwerking in de keten. “Je kunt circulariteit alleen realiseren als partijen in de keten samen kijken naar ontwerp, onderhoud, hergebruik en demontage.” Ook retrofitprojecten spelen daarin een rol. In plaats van volledige vervanging wordt steeds vaker gekeken naar verduurzaming van bestaande schepen. “Een groot deel van de vloot blijft nog jarenlang actief. Daarom is het verduurzamen van bestaande schepen minstens zo belangrijk als nieuwbouw.”

De menselijke kant van verduurzaming

Klein Woolthuis vindt dat duurzaamheid soms nog te technisch wordt benaderd. Terwijl juist mensen en samenwerking bepalend zijn voor succes. “Technologie is belangrijk, maar uiteindelijk draait verduurzaming ook om cultuur, leiderschap en bereidheid om samen te veranderen.” Daarbij ziet ze ook een rol voor jongere generaties professionals. Duurzaamheid wordt steeds vaker gezien als vanzelfsprekend onderdeel van innovatie en ondernemerschap. “Je merkt dat nieuwe generaties andere vragen stellen. Dat helpt organisaties ook om sneller in beweging te komen.”

“We moeten vooruit blijven bewegen”

Hoewel de uitdagingen groot zijn, kijkt Klein Woolthuis positief naar de toekomst van de sector. Volgens haar groeit het besef dat verduurzaming geen keuze meer is, maar noodzaak. “De maritieme sector heeft altijd een innovatieve mentaliteit gehad. We zijn gewend om complexe problemen op te lossen. Dat geeft vertrouwen.” Tegelijkertijd benadrukt ze dat de energietransitie tijd kost. “Dit is geen verandering van één of twee jaar. Het is een langdurige transitie waarin we continu moeten blijven ontwikkelen.” De sleutel ligt volgens haar in vooruit blijven bewegen. “Niet alles hoeft morgen perfect te zijn. Maar stilstand is geen optie. Iedere stap die we zetten richting een duurzamere sector maakt verschil.”

Technische isolatie als stille kracht achter verduurzaming

Binnen onze scheepsontwerpen wordt isolatie in de eerste plaats toegepast vanuit verplichte eisen op het gebied van brandveiligheid en akoestiek. Met name SOLAS regelgeving (A klasseringen en eisen mbt ontbrandbaarheid) bepaalt in sterke mate waar en welke isolatiematerialen worden toegepast, bijvoorbeeld in schotten, dekken en doorvoeringen. Daarnaast speelt akoestisch comfort een belangrijke rol, met name rond machinekamers en verblijfsruimten, waar vaak combinaties van minerale wol en akoestische panelen worden ingezet.

Hoewel isolatie ook bijdraagt aan het thermisch comfort aan boord, en daarmee indirect aan de energiehuishouding van HVAC systemen, is dit in de totale energiebalans van een schip doorgaans niet doorslaggevend. In sommige gevallen kan extra isolatie zelfs een tegengesteld effect hebben door gewichts- en volumetoename, met een licht hogere brandstofconsumptie als gevolg.

Materialen die veel worden toegepast zijn steen- en glaswol voor brand- en geluidsisolatie, aangevuld met een aantal specifieke materialen in technische installaties, en worden per toepassing geselecteerd binnen de geldende eisen en maritieme standaarden. Steeds vaker kijken wij ook naar circulaire alternatieven en materialen met een verbeterde milieuprestatie (bijvoorbeeld gerecyclede of biobased isolatie), mits deze voldoen aan de strenge maritieme regelgeving. Op deze manier draagt isolatie niet alleen bij aan veiligheid, comfort en energie-efficiëntie, maar ook aan bredere duurzaamheidsdoelstellingen van Damen

Damen Shipyards Group is een Nederlands scheepsbouwconcern met meer dan dertig werkmaatschappijen in binnen- en buitenland en hoofdkantoor in Gorinchem. Het bedrijf kenmerkt zich door vergaande standaardisatie en modulaire bouw. Kleinere schepen als sleepboten, werkschepen en patrouillevaartuigen worden ‘op voorraad’ gebouwd. Het concern levert zeer diverse schepen van allerlei omvang.

Tekst: Loet van Bergen Foto’s: Damen Shipyards en Rosalinde Klein Woolthuis

1. “Zeven jaar geleden maakte je de keuze om in de technische isolatie te stappen. Vanwaar die keuze?

“Mijn man werkte al jaren in de isolatie en vertelde thuis altijd enthousiast over zijn werk. Ik vond dat interessant en werd nieuwsgierig. Op een gegeven moment ben ik gewoon mee gaan kijken en helpen. Zo ben ik erin gerold. In het begin was het best moeilijk, want technische isolatie is echt een vak dat je moet leren. Je werkt met verschillende materialen, technieken en situaties. Dat leer je niet in een paar weken. Maar ik vond het meteen mooi werk en pikte het snel op. Geen dag is hetzelfde en je blijft jezelf ontwikkelen. We werken aan heel verschillende projecten, van technische ruimtes tot installaties en leidingen. Dat maakt het afwisselend. Bovendien vind ik het mooi om samen iets op te bouwen.”

2. En hoe is dat, werken met je man?

“Heel prettig eigenlijk. We zijn een goed team en begrijpen elkaar vaak zonder woorden. Waar mijn man de moeilijkste plaatsingen en het prefabwerk doet, richt ik me meer op het precisiewerk: lijmen, afwerken, het nette werk. We vullen elkaar daarin goed aan.

Maar er is maar één baas. En dat ben ik,” vertelt ze lachend. “Twee kapiteins op één schip werkt nooit goed.” Toch vraagt samenwerken als partners ook iets van elkaar. De dagen zijn lang, we zijn veel onderweg en staan regelmatig in de file. Daarom beginnen we vaak zo vroeg mogelijk, zodat we drukte kunnen vermijden. Daarnaast werken we veel. Dankzij onze goede relaties met onze partners kunnen we de projectuitvoering soepel plannen. Er is echter nog steeds niet genoeg tijd voor een langere vakantie. We zijn dus eigenlijk altijd samen, dan moet je wel een goed team zijn. En dat zijn we. We gaan elke dag met een lach naar huis.”

3. Hoe is het om als vrouw in de technische isolatiebranche te werken?

“Ik zie gelukkig steeds meer vrouwen in de isolatie, vaak werken zij samen met hun vader of partner. Dat vind ik mooi om te zien. Vrouwen brengen iets extra’s in een team. Ze werken precies en zijn vaak sterk in het nette afwerkwerk. Maar uiteindelijk draait om goed werk leveren en samen iets moois maken. Als je laat zien dat je je vak verstaat, krijg je respect. Ik voel me in deze branche heel erg op mijn plek. En wie weet, misschien stel ik in de toekomst wel een team samen met alleen maar vrouwen… dat is een geheime droom van me.”

4. Waar komt de naam Zwarte Slangen Isolatietechniek vandaan?

“Zwarte slangen zijn een begrip in de branche. We werken veel met de lange isolatiestukken van Armaflex. De meerderheid daarvan is zwart en wordt in het vak ook wel ‘zwarte slangen’ genoemd. Mensen uit de branche begrijpen die naam meteen en hij wordt makkelijk onthouden. Dat is meteen goede marketing.”

5. Wat zijn jullie plannen voor de toekomst?

“We willen rustig doorgroeien. Niet te gehaast en met de juiste partners. Wij kiezen bewust voor samenwerking met gerenommeerde bedrijven; dat geeft rust en zekerheid. Kwaliteit staat voorop. Liever minder opdrachten die we écht goed uitvoeren, dan ongecontroleerd groeien. We hebben het goed zo met zijn twee en werken stap voor stap, op onze eigen manier, aan onze afzonderlijke bedrijven. Maar wat ik het allerbelangrijkst vind, is dat een verdere doorontwikkeling alleen zinvol is en effectief kan zijn als je van je werk houdt. Net zoals ik van het mijne hou.”

Wie de werkplaats van Hanenberg binnenloopt, merkt direct de gemoedelijke sfeer op. Veel medewerkers werken al jarenlang bij het bedrijf en kennen het vak door en door. Cor Broeren, hoofd werkplaats, is daar een goed voorbeeld van. “Ik werk hier inmiddels al ruim 40 jaar met veel plezier. We zijn een hecht team, een echt familiebedrijf.”

Ook de machines in de werkplaats laten zien waar Hanenberg voor staat: degelijk materieel dat betrouwbaar blijft presteren. Zo wordt er nog dagelijks gewerkt met een JÖRG voormachine die een vaste plek heeft binnen het productieproces. “Wij werken al jarenlang met de machines van JÖRG,” vertelt Cor. “Daar zijn we altijd tevreden over geweest. Niet alleen omdat ze lang meegaan en goed werken, maar ook vanwege de service.”

“Investeringen dragen bij aan snelheid, kwaliteit en efficiency.”

Modernisering

Vorig jaar zette Isolatiebedrijf Hanenberg een volgende stap in het verder moderniseren van de werkplaats met de zoektocht naar een nieuwe snijmachine. Doordat het bedrijf al digitaal werkte met CAMDuct-software, sloot de overstap naar de Coil Laser goed aan op de bestaande werkwijze en ambities voor verdere groei en efficiency.

“Gijs had ons al eens uit de brand geholpen toen we vastliepen met CAMDuct software,” vertelt Cor. “Toen wij hem vroegen naar de voordelen van een JÖRG Coil Laser, waren we snel overtuigd dat dit goed bij ons zou passen. Minder handelingen, geen beschadigingen aan de plaat en de mogelijkheid om verschillende materialen zoals RVS te snijden gaven voor ons de doorslag.”

Net voor de kerst van 2025 werd de bestaande snijmachine vervangen door een JÖRG Coil Laser. Dankzij de bestaande CAMDuct-omgeving verliep de migratie soepel en kon de nieuwe machine snel binnen het productieproces worden geïntegreerd.

Grote impact bedrijfsprocessen

De impact van de nieuwe machine werd al snel zichtbaar binnen de werkplaats. Vooral het werken vanaf coil levert veel tijdswinst op. Waar voorheen meerdere handelingen nodig waren, worden uitslagen nu sneller, nauwkeuriger en met een constante kwaliteit geproduceerd. Materialen zoals staal, RVS en aluminium worden strak en zonder beschadigingen gesneden.

Volgens eigenaar Ron van den Hanenberg heeft de investering niet alleen gezorgd voor meer capaciteit, maar ook voor een efficiënter productieproces en een stabielere kwaliteit binnen de werkplaats. “Sinds de komst van de Coil Laser is onze productiecapaciteit fors toegenomen,” vertelt Ron van den Hanenberg. “De machine draait ontzettend efficiënt en het werken vanaf coil levert enorm veel tijdswinst op. We blijven investeren in onze mensen en processen om klanten in de toekomst te kunnen voorzien van de kwaliteit waar Hanenberg om bekendstaat.”

De Coil Laser vormt bovendien een belangrijk onderdeel binnen een efficiënte werkplaats. In combinatie met het JÖRG kokerprogramma en de nieuwe kokerwals worden kokers snel en efficiënt geproduceerd. Hiervoor is in de werkplaats een speciaal station ingericht waar uitslagen in één werkgang worden verwerkt tot complete kokers.

Door de verhoogde productiecapaciteit wordt de indeling van de werkplaats verder aangepast, zodat logistiek en werkzaamheden nog slimmer en efficiënter op elkaar aansluiten.

Service en korte lijnen

Naast de prestaties van de machine wordt ook de samenwerking met JÖRG nadrukkelijk gewaardeerd. “De lijntjes zijn kort en persoonlijk,” zegt Cor. “Als er iets is, weten we precies wie we moeten bellen. Er wordt snel geschakeld en echt meegedacht. Dat persoonlijke contact en die betrokkenheid maken voor ons het verschil.”

Met de investering speelt Hanenberg in op de toenemende vraag naar snelheid, kwaliteit en efficiency binnen de isolatiebranche.

Tekst: Chantal Fransen – Fotografie: Borski Isolatie Techniek

In opdracht van SPIE verzorgde Bendit Isolatietechniek BV. gedurende circa twee jaar omvangrijke isolatie- en brandwerende werkzaamheden aan het station. Directeur Eric Bats kijkt terug op een project waarin flexibiliteit, vakmanschap en samenwerking centraal stonden. “Het station bleef tijdens de verbouwing grotendeels operationeel. Dat maakt zo’n project technisch én logistiek behoorlijk uitdagend.”

Werken midden in een draaiend station

De renovatie van het Groningse hoofdstation omvat veel meer dan alleen de modernisering van het monumentale stationsgebouw. Rondom het station verrezen nieuwe voorzieningen, waaronder reizigerstunnels, technische ruimtes, een uitgebreid busstation en grote fietsenstallingen. “Eigenlijk werd er een compleet nieuw infrastructuurnetwerk gebouwd terwijl alles gewoon doorging”, vertelt Bats. “Reizigers liepen er tussendoor, treinen bleven rijden en tegelijkertijd werd overal gebouwd.” Voor Bendit betekende dit dat vrijwel alle technische installaties moesten worden voorzien van hoogwaardige isolatie. Het ging daarbij om meerdere kilometers leidingwerk voor cv-installaties, koelinstallaties, koudwaterleidingen, HWA-systemen, droge- en natte blusleidingen en diverse technische componenten. “Je werkt op zo’n project continu samen met andere disciplines”, zegt Bats. “Installateurs, elektrotechniek, sprinklerbouwers, aannemers; alles loopt door elkaar heen. Dan moet je goed kunnen schakelen.”

Breed pakket aan isolatietechnieken

Voor de thermische isolatie van verwarmings- en blusleidingen werd grotendeels gebruikgemaakt van Rockwool 810-schalen met verschillende diameters en uitvoeringen. Afhankelijk van de locatie werden deze afgewerkt met aluminium stuccobeplating, Isogenopak of aluminium tape. Daarnaast werden koel- en koudwaterleidingen dampdicht geïsoleerd met Armaflex AF-isolatieslangen. Daarbij werden alle naden zorgvuldig verlijmd met Armaflex 520-lijm om condensvorming en energieverlies te voorkomen. Volgens Bats zat juist in die diversiteit de complexiteit van het project. “Je hebt hier te maken met heel veel verschillende soorten installaties en ruimtes. In tunnels werk je anders dan in technische ruimtes of fietsenstallingen. Elke situatie vraagt om een andere aanpak.” Uit de projectdocumentatie blijkt de enorme omvang van het leidingwerk. Alleen al in de fietsenstalling werd honderden meters cv-, koel- en koudwaterleiding geïsoleerd in uiteenlopende diameters. Daarnaast werden tientallen appendages, bochten en technische aansluitingen verwerkt.

Bijzondere toepassing van Foamglas

Een opvallend onderdeel binnen het project waren de zogenoemde vetleidingen afkomstig uit de keukenvoorzieningen. Hiervoor werd gekozen voor een isolatiesysteem met voorgevormde Foamglas-schalen en bochtdelen. Dat materiaal wordt binnen de utiliteitsbouw minder vaak toegepast, maar bood hier belangrijke voordelen. “Deze leidingen lagen deels ondergronds en moesten drukvast worden uitgevoerd”, legt Bats uit. “Daar rijden straks bussen en ander verkeer overheen, dus dan moet je een zeer robuuste oplossing hebben.” De Foamglas-isolatie werd voorzien van een anti-abrasieve coating aan de binnenzijde en een fabrieksmatig aangebrachte siliconencoating aan de buitenzijde. Tijdens de montage werden alle naden zorgvuldig geseald met TEROSTAT, zodat een volledig waterdichte isolatie-omhulling ontstond. “Dat soort toepassingen doen we niet dagelijks”, vertelt Bats. “Maar juist dat maakt het werk mooi. Het vraagt net even andere kennis en nauwkeurigheid.”

Veel wijzigingen tijdens uitvoering

Hoewel vooraf uitgebreide calculaties en tekeningen beschikbaar waren, veranderde tijdens de uitvoering nog veel aan het project. Dat vroeg volgens Bats om een flexibele instelling van zowel de monteurs als de projectleiding. “Op papier klopt een project meestal perfect, maar in de praktijk verandert er continu iets”, zegt hij. “Leidingtracés worden aangepast, diameters wijzigen of er komen extra appendages bij. Daar moet je snel op kunnen inspelen.” Een groot deel van het werk werd daarom uiteindelijk op regiebasis uitgevoerd. Ook het benodigde plaatwerk werd grotendeels prefab voorbereid in de eigen werkplaats van Bendit. “Onze werkplaats heeft veel plaatwerk vooraf ingemeten en geproduceerd”, aldus Bats. “Daardoor konden we op locatie sneller schakelen.”

“Door de aangebrachte doorvoeringen bleef brandoverslag beperkt en konden installaties behouden blijven.”

Brand toont belang van brandwerende afdichtingen

Tijdens de renovatie brak in juli 2024 brand uit in een gebouwdeel bij het station. Hoewel de schade aanzienlijk was, bleven cruciale installaties grotendeels intact. Volgens Bats bewezen de brandwerende afdichtingen daarbij direct hun waarde. Bendit verzorgde binnen het project namelijk ook de brandwerende afdichting van leidingdoorvoeringen en kabelgoten. Hiervoor werd onder meer gebruikgemaakt van brandwerende systemen zoals PROMASTOP®-FB. “Toen die brand uitbrak, zagen we direct hoe belangrijk goed uitgevoerde brandpreventie is”, zegt Bats. “Door de aangebrachte doorvoeringen bleef brandoverslag beperkt en konden installaties behouden blijven.” Volgens hem wordt het belang van brandveiligheid binnen technische isolatie soms nog onderschat. “Mensen denken vaak alleen aan thermische isolatie, maar brandwerende afdichtingen zijn minstens zo belangrijk.”

Vast team op langdurig project

Een project van deze omvang vraagt volgens Bats niet alleen om techniek, maar vooral om ervaren vakmensen. “Daarom werken wij grotendeels met een vast team van monteurs op het station. Deze mensen kennen het project, kennen de omgeving en weten precies wat er speelt”, vertelt hij. “Dat werkt veel efficiënter dan steeds wisselende ploegen.” Tijdens piekperiodes werd het team uitgebreid, maar de kern bleef gedurende het hele project grotendeels hetzelfde. Volgens Bats is juist die betrokkenheid essentieel op langdurige projecten. “Onze monteurs hebben hier onder soms uitdagende omstandigheden fantastisch werk geleverd”, zegt hij. “Werken op een operationeel station, midden tussen andere disciplines en met een strakke planning, vraagt om flexibiliteit, nauwkeurigheid en doorzettingsvermogen.”

Van kleine klussen tot megaprojecten

Volgens Bats voert Bendit jaarlijks gemiddeld ruim 800 projecten uit. Dat varieert van kleine onderhoudswerkzaamheden tot omvangrijke meerjarige projecten zoals het Hoofdstation Groningen. Juist die afwisseling maakt het werk volgens hem interessant. “De ene week doe je een kleine technische ruimte, de volgende week loop je op een project van meerdere jaren. Dat houdt het vak mooi.” Hoewel het vernieuwde station inmiddels grotendeels in gebruik is genomen, lopen de werkzaamheden nog deels door. Diverse gebouwen rondom het station worden nog afgewerkt en ook daarvoor moet nog isolatiewerk worden uitgevoerd. “De officiële opening is al geweest, maar wij lopen nog steeds af en toe op het project”, zegt Bats. “Dat zijn de bekende laatste loodjes.”

Met de renovatie van het Groningse hoofdstation laat het project zien hoe belangrijk technische isolatie is binnen moderne infrastructuurprojecten. Niet alleen voor energiebesparing en condenspreventie, maar ook voor veiligheid, duurzaamheid en bedrijfscontinuïteit. Achter de zichtbare vernieuwing van het station schuilt daarmee een technisch hoogwaardig isolatieproject dat letterlijk de basis vormt van een toekomstbestendig vervoersknooppunt.

Tekst: Loet van Bergen Foto’s Bendit en Stefan Verkerk

Terwijl EPD’s steeds belangrijker worden in duurzaam bouwen, neemt het belang van akoestisch comfort in gebouwen even snel toe. Geluid van technische apparatuur zoals sanitair, klimaatregelingsinstallaties of warmtepompen is een van de meest voorkomende oorzaken van ongemak in woon- en bedrijfsgebouwen. Slechte akoestiek kan van invloed zijn op het welzijn, de productiviteit en zelfs de gezondheid.

Akoestische uitdagingen in moderne gebouwen

Naarmate de stedelijke dichtheid toeneemt en de gebouwtechniek complexer wordt, wordt het beheersen van geluidsemissies een belangrijke vereiste bij het ontwerpen van gebouwen. Mechanische systemen zoals leidingen, luchtkanalen en ventilatorconvectoren verspreiden vaak zowel luchtgeluid als contactgeluid door het hele gebouw.

Typische probleemgebieden zijn onder meer afvalwater- en regenwaterleidingen, waar het geluid van stromend water gemakkelijk kan worden overgedragen naar muren en plafonds als deze niet goed zijn geïsoleerd. HVAC-systemen genereren luchtstroomgeluid en trillingen, terwijl warmtepompen – die steeds vaker worden gebruikt in de overgang naar koolstofarme verwarming – geluidsniveaus tot 75 dB kunnen produceren.

Om deze uitdagingen aan te pakken is een combinatie van geluidsabsorptie, trillingsdemping en geluidsisolatie nodig.

Een veelzijdig assortiment akoestische isolatie

Het ArmaComfort-assortiment van Armacell is speciaal ontwikkeld voor geluidsbeheersing in gebouwtechniek. Het omvat meerlaagse akoestische oplossingen en barrièreproducten die zijn ontworpen voor verschillende toepassingen.

De ArmaComfort AB-productfamilie combineert flexibele elastomeer- of polyurethaanschuimen met hoogwaardige akoestische barrières. Deze meerlaagse systemen worden bijvoorbeeld gebruikt om afvoerleidingen te isoleren en geluidsoverdracht te verminderen. Volgens testgegevens kan bij horizontale leidingen een geluidsreductie tot 24 dB(A) worden bereikt. Met ArmaComfort NH-S Alu heeft Armacell een nieuwe halogeenvrije oplossing aan zijn assortiment toegevoegd, die geluidsreductie combineert met brandprestaties en milieuvriendelijke eigenschappen. In HVAC-toepassingen kunnen ArmaComfort-oplossingen het geluid van ventilatorconvectoren en luchtkanalen aanzienlijk verminderen. Door een ventilatorconvector te omhullen met Arma-Comfort AB Alu Plus kan het geluidsvermogen met ongeveer 6 dB worden verlaagd, terwijl de combinatie van ArmaFlex-isolatie met een ArmaComfort Barrier-laag het kanaalgeluid met ongeveer 10 dB kan verminderen.

Het assortiment omvat ook barrièreproducten zoals ArmaComfort Barrier B Alu, die geluidsisolatie bieden bij geringe diktes.

Toepassingen in de gebouwtechniek

Dankzij de veelzijdigheid van het ArmaComfort-assortiment kan het worden gebruikt in een breed scala aan toepassingen:

• Afvoersystemen: vermindering van stromingsgeluid en contactgeluid
• HVAC-systemen: isolatie van kanalen, ventilatorconvectoren en luchtbehandelingsunits
• Warmtepompen: geluidsisolatie van compressoren en behuizingen
• Scheidingswanden en apparatuur: extra akoestische barrières

Gezien de verscheidenheid aan geluidsbronnen in gebouwtechniek moet geluidsbeheersing al in een vroeg stadium van het ontwerpproces worden meegenomen, zodat maatregelen effectiever en kostenefficiënter kunnen worden geïmplementeerd. Aanpassingen achteraf zijn daarentegen vaak technisch complex, beperkt door ruimtegebrek en aanzienlijk duurder.

Prestaties combineren met duurzaamheid

Met de introductie van EPD’s voor het ArmaComfort-assortiment biedt Armacell nu transparante milieu-informatie. De producten hebben een relatief lage CO2-voetafdruk binnen hun toepassingssegment. De combinatie van akoestische efficiëntie en milieutransparantie ondersteunt ontwerpers, ingenieurs en aannemers bij het maken van weloverwogen materiaalkeuzes, met name in projecten die gericht zijn op certificering voor groen bouwen.

Armacell is al vele jaren actief in de ontwikkeling van EPD’s en blijft zijn portfolio van geverifieerde milieugegevens uitbreiden. Vandaag de dag zijn er EPD’s beschikbaar voor een groot deel van zijn bouwgerelateerde isolatieproducten, waaronder thermische isolatieoplossingen zoals ArmaFlex en op polyethyleen gebaseerde Tubolit-producten.

Naarmate bouwvoorschriften en gebruikersverwachtingen evolueren, wordt akoestische prestatie een doorslaggevend criterium bij de materiaalkeuze. De beschikbaarheid van EPD’s biedt extra transparantie bij het specificeren van akoestische isolatieoplossingen.

Meer informatie over toepassingen en productprestaties is te vinden in de Armacell-brochure en het whitepaper, scan de Qr-code.

Copyright: alle afbeeldingen © Armacell

Toch gaan er in de Europese industrie nog steeds dagelijks grote hoeveelheden energie verloren door niet-geïsoleerde of slecht geïsoleerde leidingen, kleppen, flenzen en tanks.

Volgens de European Industrial Insulation Foundation (EiiF) gaat er jaarlijks ongeveer 160 TWh aan energie verloren in de Europese industrie. Hiervan zou ongeveer 120 TWh vrij snel kunnen worden bespaard door betere technische isolatiemaatregelen. Dit is geen technologisch probleem. Het is een implementatieprobleem.

De energie waar Europa al voor heeft betaald

Het besparingspotentieel is aanzienlijk. 120 TWh komt ongeveer overeen met de jaarlijkse LNG-import van Europa uit Qatar — energie die over duizenden kilometers wordt vervoerd en vervolgens gedeeltelijk weer verloren gaat door vermijdbare warmteverliezen in de industrie.

Tegelijkertijd kunnen deze isolatieverbeteringen vaak direct worden doorgevoerd tijdens de normale productieprocessen, zonder ingrijpende herontwerpen of nieuwe technologieën.

Technische isolatie blijft een van de snelste en meest kosteneffectieve oplossingen voor energie-efficiëntie in de industrie die momenteel beschikbaar zijn.

Vier praktische maatregelen voor Europa

In zijn Witboek 2026 stelt het EiiF een praktisch actieplan met vier pijlers voor om Europa te helpen industriële energieverspilling te verminderen en de energiezekerheid te versterken.

1.Focus op ETS-industrieën

Grote industriële locaties die onder het ETS vallen, bieden de grootste en snelste kans op energiebesparingen.

Door isolatiescans zoals TIPCHECK in te voeren en niet-geïsoleerde apparatuur aan te pakken, zou Europa op korte termijn al een jaarlijkse besparing van ongeveer 5 TWh kunnen realiseren, met een potentieel van 57 TWh per jaar tegen 2040.

2.Het potentieel van het MKB benutten

In kleine en middelgrote industriële faciliteiten liggen vaak over het hoofd geziene mogelijkheden voor isolatie.
Eenvoudige isolatieverbeteringen met een korte terugverdientijd zouden tegen 2040 een jaarlijkse besparing van wel 23 TWh kunnen opleveren.

3. Niet-residentiële gebouwen verbeteren

Energieverliezen blijven niet beperkt tot de industrie. Ook HVAC-installaties in niet-residentiële gebouwen bieden een aanzienlijk efficiëntiepotentieel door betere isolatiemaatregelen en energieaudits.

4. Bestaande isolatiesystemen upgraden

Naast quick wins is het upgraden van oudere isolatiesystemen naar de prestatienormen van EN 17956 Klasse C essentieel voor industriële efficiëntie op de lange termijn.

Echte besparingen — geen theorie

Meer dan 3.500 TIPCHECK-audits die sinds 2010 wereldwijd zijn uitgevoerd, laten consequent hetzelfde resultaat zien: bijna elke audit identificeert niet-geïsoleerde apparatuur met mogelijkheden voor een snelle terugverdientijd.

Een voorbeeld van EiiF laat zien dat het isoleren van slechts 30 niet-geïsoleerde proceskleppen een investering van ongeveer € 7.500 vereiste, terwijl dit een jaarlijkse besparing van ongeveer € 8.000 opleverde — met een terugverdientijd van minder dan een jaar.

Voorkom de energieverspilling van morgen door vandaag de norm vast te stellen

Het EiiF benadrukt ook het belang van de invoering van EN 17956 Klasse C als minimumnorm voor energieprestaties voor nieuwe industriële installaties tegen 2030.

Dit zou helpen om:

• toekomstige energieverspilling te verminderen,
• geharmoniseerde prestatienormen te creëren,
• de decarbonisatie te ondersteunen,
• en de industriële veerkracht van Europa te versterken.

Gewoon doen

De technologie bestaat al. De industriële capaciteit bestaat al. De normen bestaan al. Wat nu nodig is, is implementatie op grote schaal.

Technische isolatie gaat niet alleen over het verminderen van emissies — het gaat over concurrentievermogen, energiezekerheid en het stoppen van de verspilling van energie die Europa zich niet langer kan veroorloven te verliezen.

Meer info White Paper Eiif: www.eiif.org/sites/default/files/2026-05/EiiF_Whitepaper_2026-4_WEB.pdf of www.eiff.org