De nieuwe vereniging gaat aan de slag om de waterstofsector te verbinden, versterken en vertegenwoordigen in de transitie naar een CO2 vrije samenleving. Alice Krekt is benoemd als directeur en onthulde in het Museum voor Beeld en Geluid in Den Haag de naam, logo, website en socials.

Duurzame waterstof

De komende jaren zal de vraag naar duurzame waterstof als grondstof en brandstof in sectoren als staal, chemie, aluminium, kunstmest, raffinage, voeding, bouwmaterialen en transport toenemen. Dit stelt de bestaande industrie in staat om aan de nationale, Europese en mondiale klimaatdoelstellingen te voldoen. De beschikbaarheid van duurzame waterstof en de bijbehorende infrastructuur zal tevens nieuwe, innovatieve industrie aantrekken. Minister Rob Jetten heeft grote verwachtingen van wat de brancheorganisatie kan betekenen voor het behalen van onze klimaatdoelen en het versnellen van de energietransitie. “Waterstof speelt een essentiële rol in de verduurzaming van Nederland en is noodzakelijk bij het verduurzamen van de industrie en het zware transport. Goed dat al deze bedrijven nu de handen ineenslaan en samenwerken aan de snelle ontwikkeling van de Nederlandse waterstofeconomie!”

Subsidies en beleidsmaatregelen

De Nederlandse regering stimuleert de overgang naar waterstof en duurzame energiebronnen door middel van beleidsmaatregelen en subsidies zoals o.a. de OWE-subsidie, een combinatie van een investerings- en exploitatiesubsidie. Dit betekent dat men subsidie krijgt voor de investeringskosten van de installatie en om de productie van waterstof met deze installatie (exploitatie) gedurende minimaal 7 en maximaal 15 jaar winstgevend te maken. Ook voor de isolatiebranche liggen er kansen. De adoptie van waterstof in de isolatiebranche kan leiden tot nieuwe onderzoeksmogelijkheden en technologische ontwikkelingen. Dit kan leiden tot innovatieve isolatieproducten en -methoden die efficiënter zijn en beter aansluiten op de duurzaamheidsdoelen.

Aantal leden

“Op dit moment hebben ruim 30 bedrijven zich aangesloten bij NLHydrogen”, vertelt Alice Krekt. Dit aantal zal de komende tijd groeien. We willen alle bedrijven uit de hele waterstofketen vertegenwoordigen. De sector is breed en we hebben nu al leden die zich bezighouden met de import, productie, transport, toepassing, techniek, gebruik en de opslag van waterstof.” Krekt is trots op de interesse tot nu toe. “We zijn slechts vier maanden geleden opgestart”, aldus Krekt. Voor haar nieuwe rol bij NLHydrogen heeft zij jarenlang als directeur klimaatprogramma gewerkt bij Deltalinqs. Met de organisatie wil zij in alle energieclusters van Nederland de energietransitie versnellen.

Verbindende rol

De verwachtingen bij duurzame waterstof zijn hoog, hierbij past een vooruitstrevende nieuwe branchevereniging die de waterstofsector vertegenwoordigt en het voortouw neemt bij de ontwikkeling van de benodigde kennis en die inspireert. Volgens Krekt speelt waterstof een cruciale rol in de energietransitie. “De toepassingen zijn legio: waterstof kan dienen als halfproduct en energiedrager voor de industrie maar bijvoorbeeld ook als brandstof voor transport. Als NLHydrogen bouwen we kennis op over deze toepassingen, zijn we met een team van medewerkers een belangrijke gesprekspartner voor de overheid, bestuurders en tal van organisaties rond waterstof. We adresseren problemen waar onze leden tegenaan lopen. We bouwen een lobby agenda langs verschillende thema’s binnen de waterstofketen, in commissies, zodat we onze ambities echt kunnen vertalen naar acties. Waterstof moet een volwaardig element zijn in het energiesysteem. Waterstof moet van iets unieks, mainstream worden!” Krekt vervolgt: “Er is inmiddels al veel beleid in gang gezet. Het is nu tijd voor de uitvoering. Voor bedrijven is stabiel en voortvarend overheidsbeleid dat de risico’s van grote investeringen in de waterstofeconomie wegneemt noodzakelijk. Daar maken wij ons als vereniging ook hard voor. Daarnaast gaan we ons ook richten als nieuwe vereniging op het Nederlandse en Europese beleid. Naast meedenken met beleidsvorming zal de vereniging de focus leggen op kansenbenutting, kennisopbouw en – uitwisseling en het maken van afspraken via convenanten over bijvoorbeeld veiligheid in diverse sectoren. Deze initiatieven moeten ervoor zorgen dat onze leden koplopers zijn en blijven.”

Meer slagkracht

Nu zijn onder andere Air Liquide, Eneco, Engie, Vattenfall, Fountain Fuel en North Sea Port, een van de grootste waterstofhub van de Benelux aangesloten bij de branchevereniging. Daarnaast zijn er ook bedrijven lid van NLHydrogen die zich bezighouden met de infrastructuur van waterstof zoals het bedrijf Demaco dat een Vacuüm isolatie (VIP) heeft ontwikkeld voor het optimaal isoleren van transferleidingen voor vloeibare waterstof. Ook oliereuzen als BP en Shell zijn leden van NLHydrogen. Met de branchevereniging hoopt Krekt meer slagkracht te hebben. “We hebben meer capaciteit en middelen waarmee we meer impact kunnen maken. Daardoor zijn we een veel volwaardigere gesprekspartner richting de overheid, maar ook naar bedrijven. Ik hoop dat we steeds meer in de krant zullen lezen dat er investeringsbeslissingen zijn genomen door bedrijven. “Bijvoorbeeld dat er meer tankstations voor waterstof komen, of elektrolysers die groene waterstof maken. Daar zetten wij ons als NLHydrogen vol voor in.”

NLHYdrogen werkt vanuit de volgende vier werkvelden:
1 Gebruik waterstof
2 Duurzame productie en import
3 Systeem en infrastructuur
4 Veiligheid

Frerik van de Pas uitvoeringscoördinator van de informatieplicht energiebesparing en Jaap Blacquière uitvoeringscoördinator voor de onderzoeksplicht energiebesparing die geldt voor de grotere bedrijven zetten de maatregelen en verplichtingen nog eens op een rij.

Jaap: “Wij zijn druk doende om alles aan RVO zijde dusdanig klaar te zetten dat de bedrijven ook aan de verplichtingen kunnen voldoen waarvoor zij zich gesteld zien. Wij hebben geen adviestaken, maar zorgen er wel voor dat wij ze alle informatie bieden, daarnaast hebben we een aantal tools ontwikkeld die ondersteuning kunnen bieden.”

“Ik zie een rol voor de isolatiebedrijven. Zij hebben detail kennis over de staat van de isolatie en mogelijke verbeteringen en kunnen die informatie met hun klanten delen voor het opstellen van de rapportage Onderzoeksplicht.”

Jaap Blacquière

Wat is nieuw?

“De informatieplicht is een bekende plicht. Daar komt nu de onderzoeksplicht bij. Dat is een uitgebreidere verplichting dan de informatieplicht en geldt voor de grotere bedrijven met een hoger energieverbruik. Voor iedereen die onder een van de plichten valt geldt dat de rapportages op 1 december dit jaar bij ons binnen moet zijn.”

Frerik: “Zowel de informatieplicht als de onderzoeksplicht zijn rapportageverplichtingen die te maken hebben met de energiebesparingsplicht die al 25 jaar in de wet staat. De rapportages zorgen ervoor dat de handhavers van die wet niet actief op bezoek hoeft te komen om de benodigde informatie te vergaren. Het zal nu naar hen toegestuurd worden. Dat geeft veel sneller veel meer inzicht in wat er gedaan is en wat er nog aan moet gebeuren.”

Erkende Maatregelenlijsten energiebesparing (EML)

“Gekoppeld aan de informatieplicht hebben we energiebesparende maatregelen in de vorm van EML lijsten in de wet gehangen. Een nieuwe versie wordt dit voorjaar gepubliceerd. In deze lijsten staan energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder. Er zijn lijsten opgesteld voor gebouwen, processen en faciliteiten, het is een hulpmiddel dat ondersteunt bij het opstellen van de rapportage. De verplichtingen die er zijn vragen nog altijd een flinke tijdsinvestering voor de ondernemer, maar we proberen om met kennisdeling, informatievoorziening en praktische hulpmiddelen het heel operationeel te maken.”

Andere hulpmiddelen zijn o.a.:

Het stappenplan
Dit interactieve stappenplan laat je snel zien
of en onder welke verplichting je valt en hoe
de te nemen energiebesparende maatregelen
gerapporteerd moeten worden.

Wetchecker energiebesparing
Met deze tool check je snel aan welke verplich-
tingen de gebouweigenaar moet voldoen. Deze
bevat ook ook energiebesparende verplicht-
ingen voor bedrijven en organisaties voor
vastgoed en mobiliteit.

Technische kennisdossiers
Geven je inzicht in industriële technieken
(zoals bijvoorbeeld isolatie) die je kunt
gebruiken bij het opstellen van de onderzoeks-
rapportage.

Sjablonen om het de ondernemer makkelijker

Ga voor een volledig overzicht van alle verplichtingen, handvatten en tools naar:
rvo.nl/energiebesparingsplicht

Tekst: Chantal Fransen
Fotografie: RVO – ©2015 Hans Roggen Fotografie

Andreas Gürtler: “Bij EiiF verwachten we een sterke toename van de vraag naar technische isolatieoplossingen voor industriële systemen. Je hoeft je alleen maar voor te stellen wat de huidige CO2 prijs van € 100 per ton voor een productiebedrijf betekend.”

Praktijkvoorbeeld

Als voorbeeld noemt Gürtler een Europees verzinkbedrijf, die betrokken is bij de Europese emissiehandel. “In 2016 hoefde dit bedrijf slechts € 5 te betalen voor elke ton CO2, die ze te veel produceerde. Dat was toen zo’n 6.000 ton CO2 met een kostenpost van € 30.000 euro. In 2020 was het bedrag van te veel CO2 produceren al opgelopen tot € 50 euro per ton waardoor de kosten opliepen tot € 250.000 in plaats van € 30.000. In 2022 is het bedrag aan emissierechten verder opgelopen tot € 100 euro per ton wat het verzinkbedrijf in de huidige situatie meer dan half miljoen euro aan emissierechten kost. Conclusie: Het verzinkbedrijf produceert dus veel te duur. Om dit te verbeteren zal het bedrijf zijn productie moeten verbeteren en ook in de kwaliteit van de producten. Dit is wel een drastisch voorbeeld. Of alle andere industriële bedrijven op dezelfde manier worden getroffen, is de vraag. Er zijn natuurlijk verschillen. Niet alle industriële bedrijven produceren meer uitstoot dan ze over certificaten beschikken. Wie minder uitstoot aan het milieu dan dat hij emissierechten krijgt, kan deze nu zeer waardevol verkopen aan bedrijven die te veel CO2 uitstoten. Dit betekent dat het voor deze bedrijven snel loont als ze investeren in technische isolatiesystemen en dus daarmee CO2 besparen”, aldus Gürtler.

In de emissiehandel ontvangen deelnemende bedrijven emissierechten. Deze zijn beperkt en worden elk jaar verminderd. Als het aantal emissierechten (toewijzing) overeenkomt met de emissies, voldoet de installatie aan de eisen. Als het meer uitstoot, moeten er meer emissierechten worden gekocht. Hiervoor stegen de kosten tot 100€/ton CO2 in februari 2022.

Besparingspotentieel

Het besparingspotentieel is volgens een EiiF-studie uit 2021 hoog van ongeveer 700.000 ton CO2 voor de Duitse staalindustrie alleen. Daarbij dienen volgens Gürtler wel de isolatiesystemen in de Duitse staalfabrieken consequent op het niveau van VDI-4610 energieklasse C worden gebracht. Dit zou overeenkomen met een CO2 marktwaarde van €100 per ton met een financieel potentieel van €70 miljoen. “Met dit bedrag kunnen staalproducenten duizenden kilometers pijpleiding inpakken met energie-efficiënte isolatie en hun energieverbruik en bijbehorende kosten de komende jaren effectief verminderen. Dit resulteert in zeer positieve toekomstperspectieven voor isolatiebedrijven.”

“Het besparingspotentieel van ongeveer 700.000 ton CO2 voor staalindustrie in Duitsland is hoog!”

Tipcheck

“Om deze toekomstperspectieven te benutten voor isolatiebedrijven, is het belangrijk te kijken naar de ontwikkelingen in de markt. Op dit moment zien we dat er iets gebeurt in de industrie zowel bij grootte of middelgrootte bedrijven. Het management van deze bedrijven oefenen steeds meer druk uit op haar energiemanagers met het oog op de gestegen productiekosten. Deze druk lijdt niet altijd tot de gewenste maatregelen. Isolatiebedrijven moeten daarom contact opnemen met degenen die verantwoordelijk zijn voor energie of het milieu en hun laten zien dat ze op dit punt ondersteuning kunnen bieden. Met de TBI-app van de EiiF, of in het beste geval met een echte TIPCHECK, kan het besparingspotentieel en de bijbehorende isolatieoplossing worden getoond. Op deze manier is het mogelijk om onderhoudspersoneel te overtuigen dat, als ze zakelijk zijn, in de toekomst zeker niet meer hoeven te betalen voor onnodig geproduceerde en dure CO2 Emissies.”

Invloed isolatie op terugverdientijd.

“Welke invloed de CO2 prijzen op de terugverdientijden van technische isolatiesystemen, weten we momenteel nog niet precies. We moeten dit opnieuw berekenen. In de afgelopen jaren en in onze eerste 2.500 TIPCHECKs zijn de terugverdientijden voor niet-geïsoleerde en beschadigde installatiecomponenten op basis van een industriële energieprijs van 3 cent per kilowattuur gemiddeld twee jaar geweest.
Met het oog op de steeds meer stijgende energiekosten en CO2 prijzen van vandaag is de terugverdientijd nu veel korter. Dit betekent dat de exploitanten van installaties de investeringskosten voor isolatiematerialen al in het jaar van installatie terugverdienen. Voor de rest van de levensduur van de installatie helpt het hen ook geld, energie en emissies te besparen. Wie vandaag dus investeert in een isolatieoplossing is de komende jaren verzekerd niet alleen in een energiezuinige productie met minstens energieklasse c, maar ook het toekomstige risico op stijgende emissie- en energieprijzen.

“Ik werd getriggerd door een artikel in de NRC waarin gesteld werd dat we vanwege de klimaatdoelen niet om biomassa heen kunnen, zoals het Planbureau voor de Leefomgeving stelt. Er zouden geen alternatieven zijn, met name omdat zon en wind nog te weinig energie opleveren. Maar dat is natuurlijk niet zo,” stelt Ab. “het meest logische en voor de hand liggende alternatief is besparing. Juist in de energieverslindende grote industrie. Binnen deze sector aansturen op energiebesparing levert alleen maar voordelen op. Milieutechnische, maar zeker ook economische.”

Grote stappen te behalen met isolatie

“Via ingenieur werktuigbouwkunde Martine van der Post, eigenaar van het adviesbureau PostFossil, die in haar werk veel bezig is met isolatie van tankdaken kwam ik in contact met Jan Zanen en Hans Koole. Het werd de opmaat tot een goede samenwerking waarin we onze krachten gebundeld hebben om tot resultaat te komen. Waar we ons met name hard voor hebben gemaakt is dat ook de grote industriële bedrijven verplicht worden om energiebesparende maatregelen te treffen. Dat was geen makkelijk proces. Er bleek bedroevend weinig kennis en aandacht binnen het ministerie van Economische Zaken en Klimaat te zijn voor dit onderwerp. Maar met de contacten die we hebben kunnen activeren binnen de politiek, de kamerleden die we achter ons hebben gekregen, wetenschappers en mensen bij de milieudiensten is het gelukt om die verplichting tot energiebesparing in het regeerakkoord te krijgen. Dat is een grote stap voorwaarts. Nu komt het aan op de uitvoering.”

Urgentie is hoog

“Met de Russische inval in Oekraïne lijkt het een kwestie van tijd voordat de gastoevoer vanuit Rusland wordt afgeknepen. Als die wegvalt zijn er maar twee opties: óf de gaswinning in Groningen wordt geïntensiveerd, óf we gaan besparen op gas. Dat is het. Er is geen alternatief. Waren we 30 jaar geleden begonnen met serieuze maatregelen, dan was het anders geweest. Maar nu, op dit moment, zijn dit de enige twee mogelijkheden die er zijn. Ook met warmtepompen, die voor een flinke afname van het volume in gas kunnen zorgen zijn we er niet. Die lopen op stroom, stroom dat voornamelijk nog uit gas komt.”

Concrete maatregelen

“Concreet is er een aantal maatregelen te treffen:

• Isolatie van tankdaken.

• Isolatie van appendages.

• Inzet van thermografische scans.

Door kritisch te zijn op “energielekken” en deze te verhelpen door de tankdaken, koppelstukken, flenzen en afsluiters te isoleren zijn er grote besparingen te behalen in de industrie. Ter illustratie: van de 4 Mton die er binnen de industrie te behalen is aan energiebesparing is er niet minder dan 1,6 Mton (bij EU-ETS bedrijven) te halen uit isolatie.

Met de energiebesparingen die te behalen zijn zal er minder uitstoot en luchtverontreiniging zijn, kan de industrie efficiënter en daardoor meer concurrerend werken en levert het de isolatiebranche 3.400 mensjaren aan werkgelegenheid op. Het is het dan ook meer dan waard om hier serieus op in te zetten.”

Maar om over te stappen op waterstof als belangrijkste energiedrager, is een grote verbouwing in de industrie, vergelijkbaar met die van de overstap van kolen naar aardgas in de jaren zestig van de vorige eeuw, noodzakelijk. Technologisch gezien is alles mogelijk, maar de kosten van alle aanpassingen zijn hoog en de sector moet wel concurrerend blijven. Dat kan zij niet alleen.

Wat is (vloeibare) waterstof?
Waterstof is het lichtste gas in ons universum. Onder normale omstandigheden is het een chemisch element met het symbool H en atoomnummer 1, een kleurloos, reukloos en licht ontvlambaar gas. Het gas komt op aarde niet in geïsoleerde vorm voor, maar is een bestanddeel van water. Daarom is een tekort aan waterstof in feite geen probleem. Waterstof wordt zowel in vloeibare als in gasvormige vorm gebruikt. Het gas heeft een dichtheid (kg.m-3) van 0,08988 en een kookpunt van -252,9 °C. Bij het kookpunt condenseert waterstof van gasvormig tot vloeibaar. Vergeleken met de meeste andere gassen is het kookpunt van waterstof extreem laag. Alleen helium, met een kooktemperatuur van -268,9 °C, heeft een nog lager kookpunt. De zeer lage temperatuur in combinatie met de hoge ontvlambaarheid van waterstof maakt het een relatief gevaarlijke stof. Strikte veiligheidsmaatregelen en moderne infrastructuren zijn dan ook onontbeerlijk.

De productie van waterstof
Aangezien waterstof op aarde niet in zuivere vorm voorkomt, moet het worden geproduceerd. Er zijn drie enigszins verschillende productieprocessen die op hetzelfde principe zijn gebaseerd. Om waterstof te produceren is een uitgangsmateriaal nodig dat in contact wordt gebracht met een energiebron. Zowel het uitgangsmateriaal als de energiebron kunnen verschillend zijn. In de praktijk zijn er drie verschillende productieprocessen:

Grijze waterstof
Grijze waterstof wordt geproduceerd met fossiele brandstoffen (zoals steenkool of aardgas) en stoom. Daarom wordt deze vorm van waterstofproductie ook wel methaan-stoomreforming genoemd. Het voordeel van deze productiemethode is dat de kosten betrekkelijk laag zijn en dat productie op grote schaal mogelijk is. Een groot nadeel is echter dat bij de productie ook CO2 vrijkomt. Helaas is grijze waterstof daardoor zeer schadelijk voor het milieu.
Momenteel wordt ongeveer 95% van de waterstof geproduceerd door middel van methaan-stoomreforming. Dit gebeurt in grote reformers die koolwaterstoffen splitsen in waterstof en koolstof.

Blauwe waterstof
De productie van blauwe waterstof is in principe dezelfde als die van grijze waterstof, met één verschil. De grote hoeveelheid CO2 die bij het productieproces vrijkomt, wordt niet in de lucht opgenomen, maar opgevangen of hergebruikt. Dit maakt blauwe waterstof veel duurzamer dan grijze waterstof. Het opvangen van de C02 kost echter energie, waardoor de totale energieopbrengst daalt.

Groene waterstof
Bij de productie van groene waterstof wordt gebruik gemaakt van groene energie en water. Via elektrolyse wordt het water omgezet in waterstof en zuurstof. Bij deze productiemethode komt geen CO2 vrij, zodat groene waterstof de enige echt duurzame waterstof is.

De toepassingen van (vloeibare) waterstof
Waar wordt waterstof precies voor gebruikt? Momenteel wordt (vloeibare) waterstof voornamelijk gebruikt en onderzocht in de volgende industrieën: In de ruimtevaartindustrie, onder meer als brandstof voor ruimteraketten en in de scheepsbouw als duurzame energiedrager (via brandstofcellen). Verder in de luchtvaartindustrie waar hardnekkig gewerkt wordt aan modellen voor waterstof-aangedreven vliegtuigmotoren. De sector wegvervoer, die zowel goederen- als personenvervoer omvat. Onlangs zijn er auto’s en vrachtwagens ontwikkeld die waterstof als energiebron gebruiken. De industriële sector, waar waterstof als basisgrondstof dient voor de productie van ammoniak en kunststoffen. Waterstof wordt ook gebruikt voor de productie van aardolieproducten en methanol. En tenslotte in de energiesector waar waterstof zowel kan worden gebruikt om generatoren in elektriciteitscentrales te koelen als om het elektriciteitsnet te stabiliseren. Waterstof wordt opgeslagen en gebruikt in brandstofcellen die zorgen voor een stabiele energievoorziening, waardoor een optimale bedrijfstijd wordt gegarandeerd.

Isolatie voor vloeibare waterstof
Vloeibare waterstof vereist een betere isolatie dan sommige andere vloeibare gassen. De belangrijkste reden hiervoor is de extreem lage temperatuur van het gas. Indien bijvoorbeeld waterstof wordt vervoerd door een overdracht leiding met schuimisolatie, kan een klein scheurtje in het schuim ertoe leiden dat zuurstof condenseert als gevolg van de extreme koude die vloeibare waterstof afgeeft. Als deze gecondenseerde zuurstof in contact komt met waterstof of andere brandbare materialen, zal er brand of een explosie ontstaan.
Gelukkig is er een vorm van isolatie die een optimale isolatie biedt. Vacuümtechnologie is de oplossing voor het veilig transporteren, opslaan en gebruiken van vloeibare waterstof. Vacuümisolatie is tot 15 keer beter dan andere isolatiematerialen (bv. PIR/PUR of Foamglas, Armaflex, Perlite en Misselon) en kan worden gebruikt voor leidingen, maar ook voor fittingen, tanks en cryogene apparatuur.

Vacuümtechniek maakt gebruik van vacuüm of hoog vacuüm om transferleidingen of -systemen optimaal te isoleren. Een vacuümomgeving wordt gecreëerd door deze leidingen of systemen met een dubbele wand in te kapselen en de ruimte tussen de twee wanden te vacumeren. Het vacuüm zorgt ervoor dat er geen warmteoverdracht kan plaatsvinden tussen de warme buitenkant en de koude binnenkant (aangezien de meeste moleculen zijn verwijderd).

Vacuümisolatie voor waterstofsystemen is niet alleen veilig, maar voldoet ook aan de strenge eisen voor waterstofinfrastructuren. Zo wordt bijvoorbeeld verwacht dat overbrengingsleidingen voor vloeibare waterstof op schepen zijn uitgerust met een dubbele insluiting (mocht de procesleiding een lek vertonen, dan is de extra container op zijn plaats). Indien de pijpleidingen van vacuümisolatie zijn voorzien, fungeert de vacuümbuis ook rechtstreeks als dubbele insluiting. Dus vacuüm isolatie slaat twee vliegen in een klap. Daarnaast zijn er inmiddels hittebestendige thermische isolatie producten op de markt die geschikt zijn hoge temperaturen (0 – 1300 °C) en ingezet kunnen worden voor veel industriële en commerciële toepassingen.

In een interview met voorzitter van de VIB Hans Koole in het NRC ‘zegt hij dat bedrijven meer zien in nieuwe technologie zoals groene waterstof dan in isolatie. Dat blijkt ook wel uit de klimaatplannen van de regio-clusters. In deze plannen om de CO2 uitstoot te verminderen, wordt isolatie nauwelijks genoemd. Terwijl met goede isolatie in heel Europa de uitstoot zelfs met bijna 40 megaton CO2 kunnen worden teruggebracht. Vooral in de chemische industrie, bij raffinage (olieverwerkende industrie) en bij stroomproductie zou veel energiegebruik – en dus uitstoot – gereduceerd kunnen worden. Natuurlijk kun je volgens Hans Koole je geld maar één keer uitgeven, maar door geld uit te geven aan energiebesparing verdien je wel snel structureel meer terug.

Isolatie in het ontwerp

“Isoleren moet vanaf het begin van het ontwerp van een gebouw of een fabriek 

tot in detail worden meegenomen”, adviseert Gert Prins, Regional Manager Safety & Environment EMEA bij Bünge Loders Croklaan. “Dat is helaas nog niet vanzelfsprekend.” Zelf was hij nauw betrokken bij het ontwerp van de nieuwe fabriek van het bedrijf, dat wereldwijd palmolie – producten aan de voedingsmiddelenindustrie levert, in het bijzonder aan de (banket)bakkerij-, margarine- en frituurindustrie. De belangrijkste lessen die hij geleerd heeft uit dit project is dat het blijkbaar niet voor de hand ligt om isolatie tot in detail mee te nemen in het ontwerp van een fabriek. “Het is belangrijk om daar als eind- opdrachtgever bij een project streng op toe te zien.” Hij voegt hier nog aan toe dat isoleren ook niet als sluitpost gezien mag worden bij projecten en dat vanaf het begin belangrijk is dat er specificaties zijn. “Samenwerken met alle betrokken partijen vormt volgens hem dan ook de aangewezen weg voor een optimaal isolatieproject in de industrie.” 

Europees energielabel voor industriële installaties

Als actief premium lid in de EiiF ondersteunt Knauf Insulation de bevindingen volledig van de studie. EiiF geeft aan dat als een verplicht ‘C’ -niveau van energie-efficiëntie wordt ingevoerd voor industriële gebouwen, in totaal 40 Mt CO2 per jaar kan worden bespaard. Dit zou op zijn beurt 14 Mtoe energie besparen, wat neerkomt op 10% van de kloof die nodig is om het EU-streefcijfer voor energie-efficiëntie voor 2030 te halen. Er zouden volgens Knauf net als energielabels voor consumptiegoederen, energielabels moeten komen voor industriële installaties waar het energiebesparingspotentieel veel hoger is. Deze classificaties voor de industrie aanpassen en het verplicht maken voor alle Europese industriële gebouwen om een bepaald niveau te bereiken ondersteunt Knauf. Nu worden nog miljoenen tonnen aan uitstoot en miljoenen euro’s verspild aan buitensporige energierekeningen. Dat geld zou natuurlijk beter kunnen worden geïnvesteerd in het verbeteren van de industrie en het helpen bestrijden van klimaatverandering.

Isolatie draagt bij aan CO2-reductie

Het NCTI, kennisinstituut van de technische isolatie in Nederland, vindt het fijn dat EIIF met een nieuw rapport is gekomen over de bijdragen die een goed isolatiesysteem kan leveren aan de CO2-reductie en aan kostenbesparing op de lange termijn. Ook in Nederland proberen wij als branche meer aandacht te vragen over de effecten die een goed isolatiesysteem met zich meebrengt. De gegevens uit het rapport gaat het NTCI verwerken in hun trainingen en tegelijkertijd wordt gepromoot het doen van inspecties van isolatiesystemen om zo energieverliezen in een systeem tijdig op te sporen.  In 2021 is er bijna voor elke situatie wel een goed isolatiesysteem te bedenken. Als branche, in zijn geheel, vindt de NCTI dat van bestuurder tot aanbieder gefocust moet zijn om continu de waarde van een goed isolatiesysteem onder de aandacht te brengen. Delen van dit rapport kan daarom ook als onderbouwing van een offerte gebruikt worden om de klant te stimuleren voor een hoogwaardiger isolatiesysteem te kiezen. Tenslotte denkt de NCTI dat dit rapport van EIIF ook als onderbouwing kan dienen om regelgeving aan te scherpen, maar ook om ervoor te zorgen dat isolatie niet het sluitstuk van een begroting is en een essentieel onderdeel is om toekomstige doelen in CO2-reductie te realiseren en tevens bijdraagt aan een gezonde toekomst.

Technisch dienstverlener in brede zin

Spie is volgens De Ruijter een technisch dienstverlener in de breedste zin van het woord. “Op het gebied van Energy, Industry, Smart city en E-fficient Buildings bieden we een totaalpakket aan verbindingen en oplossingen, van complete turnarounds bij fabrieken, het maken van elektrische installaties en het leggen van elektrische leidingen tot de realisatie van van wind- en zonneparken. Ook verzorgen we het onderhoud van gebouwgebonden installaties voor industrie, overheid, onderwijs en instellingen.”

Duurzaam ondernemen

Spie is een beursgenoteerd bedrijf met aandeelhouders. “Die vragen steeds meer om aandacht voor duurzaamheid in de bedrijfsvoering. Dat is daardoor een speerpunt geworden en ook een trigger naar onderliggende bedrijven en bedrijfsonderdelen. Zo zijn we momenteel betrokken bij het ‘Road to Paris’-concept, een samenwerkingsverband tussen diverse partijen om te komen tot integrale duurzame oplossingen op het gebied van energie, installatietechniek en bouwkunde, volgens de Trias Energetica. Daarbij kijken we naar de schil en isolatiewaarde van gebouwen, energieoplossingen als warmtepompen, geothermie en warmte/koudeopslag en het voorkomen van transmissieverlies. Daarbij spelen isolatieoplossingen ook een belangrijke rol.”

“Samen bereiken we integrale duurzame oplossingen om de energietransitie vorm te geven”

De energietransitie

“Persoonlijk vind ik het een voorrecht om die mee te maken”, vertelt De Ruijter. “Spie gaat immers een groot deel daarvan vormgeven. Daarom kijken we vooral naar ontwikkelingen op het gebied van elektra, waterstof, accutechniek en de daarbij behorende datavoorziening. Data vormen een speerpunt om onze klanten beter te kunnen adviseren en bedienen. Wij zijn continue bezig klanten te helpen om duurzamer om te gaan met energie en hebben daarvoor de bedrijven en mensen beschikbaar. Daarnaast zijn data ook essentieel om te komen tot ‘predictive maintenance’. Daarbij is het goed maken van lassen en verbindingen onze taak, maar goede isolatie die van specialisten.” 

Kennis opdoen

Volgens De Ruijter kun je als onderneming fors bezuinigen waar warmte en koude onderdeel is van het industriële proces. “Op het gebied van isolatie is daarbij nog veel te winnen, zowel waar het isolatie van gebouwen als industriële isolatie betreft. Kennis daarover halen we dan ook dikwijls bij leveranciers en uitvoerders en bij de uitvoering van ‘e-fficient building’-projecten maken we veelal gebruik van bedrijven uit de isolatiebranche. Voor innovatieve en klantgerichte isolatiebedrijven liggen daar dus kansen.”

Partnersamenwerking

Naast naar kwaliteit en betrouwbaarheid kijken projectleiders bij de partnerselectie volgens De Ruijter ook naar de sterkte van het netwerk. “Eén van de kernwaarden van Spie is ‘dichtbij’. We willen graag in heel Nederland aanwezig zijn  en dat betekent veel lokaal werk en dus ook samenwerking met lokale bedrijven. Daarbij zoeken we ook naar sterke relaties die het in zich hebben om ‘preferred supplier’ te worden.”

“Zowel op het gebied van aanleg als onderhoud zijn innovatieve partners altijd welkom”

De toekomst

“Er is een transitie vereist die we met zijn allen moeten gaan vormgeven. Voor Spie is het de uitdaging om opdrachtgevers goed te adviseren over oplossingen en die ook uit te voeren. Voor ons ligt er nu een kans om een grote bijdrage te leveren, in gebouwen, smartgrids, eigenlijk overal waar installatietechniek wordt toegepast. Zo maken wij het mogelijk dat mensen stroom, internet, warm water, comfort en meer hebben. Spie zit op dé perfecte plek om innovaties door te kunnen voeren. De technologische ontwikkeling biedt ons daarvoor genoeg kansen. Goede en innovatieve toeleveranciers en dienstverleners kunnen daar zeker op meeliften.”

“Onze missie is het besparen van fossiele energie”, stelt Van der Post. “Dit doen we door middel van projecten en energietransitie-scans in de industrie, door maatwerkadviezen in de utiliteitsbouw, maar ook bij mensen thuis. Er is vaak veel meer energie en dus ook geld te besparen dan gedacht. Want energie die niet verbruikt wordt, hoeft ook niet te worden opgewekt”, aldus Van der Post.

Veel besparing door isolatie

Dat veel opslagtanks in Nederland niet goed geïsoleerd zijn, is pure verspilling van energie, vindt Van der Post. “Terwijl bedrijven de wettelijke plicht hebben energiebesparende maatregelen te nemen, die binnen vijf jaar zijn terug te verdienen.” Uit onderzoek blijkt dat meer dan de helft van de verwarmde opslagtanks in de Nederlandse havens niet goed geïsoleerd zijn met name in dakisolatie. “Veel olietanks moeten permanent warm blijven anders wordt het opgeslagen product zoals stookolie of palmolie hard of slecht van kwaliteit. Daarbij is tankwandisolatie niet voldoende om van een goed geïsoleerde tank te kunnen spreken. Ook via een tankdak gaat namelijk veel warmte verloren. Eén grote verwarmde tank zonder dakisolatie gebruikt evenveel energie als driehonderd huishoudens per jaar voor verwarming. Als deze tank dakisolatie zou hebben, is dat de helft. Isolatie loont dus altijd. Het blijkt ook dat energie kan worden bespaard door tanks met warm water na te verwarmen en niet met stoom. Daar is vooral veel winst mee te boeken als de warmte in de vorm van restwarmte van omliggende bedrijven komt. 

Energieverbruik halveren

Het energieverbruik van een tankopslag kan halveren. Er zijn investeringen voor nodig in isolatie of een andere warmtevoorziening, maar die verdienen zich terug.  Wanneer een grote verwarmde tank van dakisolatie wordt voorzien, halveert het energieverbruik. De terugverdientijd voor het isoleren van het dak is meestal tussen de twee á drie jaar. De vraag is dan ook waarom het niet massaal wordt toegepast”, meent Van der Post. “Ook al is er een korte terugverdientijd aan te hangen, toch werkt het financieren van projecten in veel sectoren totaal anders waardoor een terugverdientijd, hoe lucratief ook, geen zoden aan de dijk zet. Zo worden energiekosten vaak door een ander bedrijfsdeel betaald dan (onderhouds)projectkosten, betaalt de eindgebruiker/klant zelf voor de energie, of levert het geld veel meer rendement op als het voor nieuwbouw/uitbreiding wordt ingezet. Een voor de hand liggende oplossing zou kunnen zijn om isolatie dwingend op te leggen, maar Van der Post vindt het beter om energie en energiebelasting gelijk te trekken voor alle afnemers. Daarnaast zouden reststromen in lucht, water en bodem van een prijskaartje moeten worden voorzien, met in het achterhoofd wat het zou kosten om de lucht, het water of de bodem weer in de oorspronkelijke staat (wanneer die achteruit is gegaan) te herstellen. Bedrijven die dus aan isolatie doen besparen indirect doordat ze minder energiebelasting betalen en minder herstelkosten betalen. 

Handboek energiebesparing voor verwarmde tankopslag

Met het handboek kunt u met een snelle scan aandachtspunten voor energiebesparing identificeren. Het handboek is geschreven voor vergunningverleners, toezichthouders, energiecoördinatoren, projectmanagers en terminalmanagers van bedrijven met verwarmde opslag van natte bulk. In het handboek staat technische uitleg en achtergrond, inclusief de berekeningswijzen. Er zijn tools beschikbaar, waarmee direct wordt gerekend aan energiebesparingsopties.  Het handboek is gratis te downloaden. Gebruik wordt van harte aangemoedigd door de DCMR, RVO en de VOTOB, binnen én buiten het kader van de meerjarenafspraken energiebesparing. Het handboek uit 2015 ging in op de energieberekeningen van verwarmde opslagtanks en leidingen. Er werd antwoord gegeven op de vraag hoeveel energie het isoleren van een tankdak nou eigenlijk scheelt. Omdat goed geïsoleerde tanks minder warmte nodig hebben, kan vaak warm water worden ingezet in plaats van stoom. In de versie van 2020 wordt de lezer meegenomen in de energieberekeningen behorend bij warm waterverwarming voor opslagtanks en de besparingen daarvan ten opzichte van stoomverwarming.

Het handboek is te downloaden op de website: www.Postfossil.nl

Wilt u magazine Isolatie4all digitaal lezen klik hier, of abonneer uzelf en ontvang 4x per jaar magazine Isolatie4all op de mat voor slechts € 26,50 ex btw per jaar.