De druk op de maritieme sector neemt toe. Internationale klimaatdoelen, strengere regelgeving en de vraag naar schonere schepen zorgen ervoor dat duurzaamheid inmiddels een strategisch thema is geworden voor scheepsbouwers wereldwijd. Ook bij Damen Shipyards staat de energietransitie hoog op de agenda. Daarbij draait het niet alleen om nieuwe technologie, maar vooral om samenwerking, systeemdenken en het stap voor stap versnellen van verandering. Volgens Rosalinde Klein Woolthuis, bevindt de maritieme sector zich midden in een fundamentele transitie. “De scheepvaart is van oudsher een sector met lange investeringscycli. Schepen gaan tientallen jaren mee. Tegelijkertijd moeten we nu versnellen richting een veel duurzamere sector. Dat vraagt om andere keuzes, andere samenwerkingen en soms ook een andere manier van denken.”

Duurzaamheid als integraal onderdeel van de strategie

Waar duurzaamheid vroeger vaak werd benaderd als een afzonderlijk thema binnen organisaties, ziet Damen het inmiddels als integraal onderdeel van de bedrijfsstrategie. Daarbij gaat het volgens haar niet alleen over emissiereductie, maar ook over toekomstbestendig ondernemen. “De maritieme sector staat voor enorme uitdagingen. We moeten toe naar schonere energie, efficiëntere schepen en duurzamere processen. Maar verduurzaming gaat veel breder dan alleen CO₂-reductie. Het raakt ook onderwerpen als circulariteit, grondstoffengebruik, ketensamenwerking en de manier waarop we ontwerpen en produceren.” Binnen Damen wordt duurzaamheid daarom steeds eerder meegenomen in ontwerp- en innovatieprocessen en ontstaat daar een belangrijke verschuiving. “Vroeger werd duurzaamheid soms achteraf toegevoegd aan een project. Nu kijken we vanaf het begin: hoe ontwerpen we slimmer, efficiënter en toekomstbestendiger?”

Niet één oplossing voor de hele sector

De energietransitie in de scheepvaart kent volgens haar geen eenvoudige blauwdruk. Waar in andere sectoren soms één dominante technologie ontstaat, ziet Damen juist een mix van oplossingen ontstaan. “Er is niet één brandstof of technologie die alles gaat oplossen. De maritieme sector is enorm divers. Een binnenvaartschip heeft andere eisen dan een Offshore Vessel of een marinevaartuig. Daarom geloven wij sterk in meerdere routes naast elkaar.”

Elektrificatie speelt daarin een belangrijke rol, zeker voor kortere afstanden en specifieke toepassingen. Tegelijkertijd wordt ook gekeken naar alternatieve brandstoffen zoals methanol, waterstof en andere duurzame energiedragers. “De komende jaren zullen verschillende technologieën naast elkaar bestaan. Dat maakt de transitie complex, maar ook interessant.” Volgens Klein Woolthuis ligt de uitdaging niet alleen in techniek, maar ook in infrastructuur, regelgeving en investeringszekerheid. “Een schip kan technisch klaar zijn voor een nieuwe brandstof, maar als de infrastructuur ontbreekt of regelgeving achterloopt, vertraagt dat de verduurzaming.”

“De maritieme verduurzaming vraagt om samenwerking in de hele keten”

Samenwerking als sleutel

Juist daarom benadrukt Damen het belang van samenwerking binnen de maritieme keten. Geen enkele partij kan de transitie alleen realiseren. “Verduurzaming vraagt samenwerking tussen scheepsbouwers, leveranciers, havens, overheden, kennisinstellingen en eindgebruikers. Iedereen heeft een stukje van de puzzel.” Klein Woolthuis ziet Damen daarin ook een veranderende rol voor scheepsbouwers. “We bouwen niet alleen schepen, maar denken steeds vaker mee over complete ecosystemen rondom energie, infrastructuur en operatie.” Daarbij wordt nadrukkelijk samengewerkt met kennispartners en andere bedrijven in de sector. Innovaties ontwikkelen zich sneller wanneer expertise wordt gedeeld. “De uitdagingen waar we voor staan zijn simpelweg te groot om individueel op te lossen. Juist door samen te werken kunnen we versnellen.”

Van innovatie naar opschaling

Hoewel de maritieme sector volop experimenteert met duurzame technologieën, ziet Klein Woolthuis dat de volgende fase inmiddels belangrijk wordt: opschaling. “De eerste pilots en demonstratieprojecten zijn belangrijk geweest om ervaring op te doen. De uitdaging zit nu steeds meer in het daadwerkelijk opschalen van oplossingen.” Dat vraagt volgens haar om investeringen, standaardisering en vertrouwen vanuit de markt. “Uiteindelijk moeten duurzame oplossingen niet alleen technisch werken, maar ook economisch haalbaar en schaalbaar zijn.” Damen probeert daarin een pragmatische benadering te hanteren. Niet wachten op de perfecte oplossing, maar stappen zetten die vandaag al impact maken. “We geloven sterk in continue verbetering. Iedere stap richting minder emissie of efficiënter energiegebruik helpt.”

Circulariteit krijgt grotere rol

Naast emissiereductie ziet Damen ook circulariteit steeds belangrijker worden. De scheepsbouw werkt traditioneel met grote hoeveelheden staal, installaties en complexe componenten. Daardoor ontstaat steeds meer aandacht voor hergebruik, levensduurverlenging en circulair ontwerpen. “Circulariteit wordt een steeds belangrijker thema binnen de industrie. Niet alleen vanuit duurzaamheidsoogpunt, maar ook vanwege beschikbaarheid van materialen en grondstoffen.” Volgens Klein Woolthuis vraagt dat opnieuw om samenwerking in de keten. “Je kunt circulariteit alleen realiseren als partijen in de keten samen kijken naar ontwerp, onderhoud, hergebruik en demontage.” Ook retrofitprojecten spelen daarin een rol. In plaats van volledige vervanging wordt steeds vaker gekeken naar verduurzaming van bestaande schepen. “Een groot deel van de vloot blijft nog jarenlang actief. Daarom is het verduurzamen van bestaande schepen minstens zo belangrijk als nieuwbouw.”

De menselijke kant van verduurzaming

Klein Woolthuis vindt dat duurzaamheid soms nog te technisch wordt benaderd. Terwijl juist mensen en samenwerking bepalend zijn voor succes. “Technologie is belangrijk, maar uiteindelijk draait verduurzaming ook om cultuur, leiderschap en bereidheid om samen te veranderen.” Daarbij ziet ze ook een rol voor jongere generaties professionals. Duurzaamheid wordt steeds vaker gezien als vanzelfsprekend onderdeel van innovatie en ondernemerschap. “Je merkt dat nieuwe generaties andere vragen stellen. Dat helpt organisaties ook om sneller in beweging te komen.”

“We moeten vooruit blijven bewegen”

Hoewel de uitdagingen groot zijn, kijkt Klein Woolthuis positief naar de toekomst van de sector. Volgens haar groeit het besef dat verduurzaming geen keuze meer is, maar noodzaak. “De maritieme sector heeft altijd een innovatieve mentaliteit gehad. We zijn gewend om complexe problemen op te lossen. Dat geeft vertrouwen.” Tegelijkertijd benadrukt ze dat de energietransitie tijd kost. “Dit is geen verandering van één of twee jaar. Het is een langdurige transitie waarin we continu moeten blijven ontwikkelen.” De sleutel ligt volgens haar in vooruit blijven bewegen. “Niet alles hoeft morgen perfect te zijn. Maar stilstand is geen optie. Iedere stap die we zetten richting een duurzamere sector maakt verschil.”

Technische isolatie als stille kracht achter verduurzaming

Binnen onze scheepsontwerpen wordt isolatie in de eerste plaats toegepast vanuit verplichte eisen op het gebied van brandveiligheid en akoestiek. Met name SOLAS regelgeving (A klasseringen en eisen mbt ontbrandbaarheid) bepaalt in sterke mate waar en welke isolatiematerialen worden toegepast, bijvoorbeeld in schotten, dekken en doorvoeringen. Daarnaast speelt akoestisch comfort een belangrijke rol, met name rond machinekamers en verblijfsruimten, waar vaak combinaties van minerale wol en akoestische panelen worden ingezet.

Hoewel isolatie ook bijdraagt aan het thermisch comfort aan boord, en daarmee indirect aan de energiehuishouding van HVAC systemen, is dit in de totale energiebalans van een schip doorgaans niet doorslaggevend. In sommige gevallen kan extra isolatie zelfs een tegengesteld effect hebben door gewichts- en volumetoename, met een licht hogere brandstofconsumptie als gevolg.

Materialen die veel worden toegepast zijn steen- en glaswol voor brand- en geluidsisolatie, aangevuld met een aantal specifieke materialen in technische installaties, en worden per toepassing geselecteerd binnen de geldende eisen en maritieme standaarden. Steeds vaker kijken wij ook naar circulaire alternatieven en materialen met een verbeterde milieuprestatie (bijvoorbeeld gerecyclede of biobased isolatie), mits deze voldoen aan de strenge maritieme regelgeving. Op deze manier draagt isolatie niet alleen bij aan veiligheid, comfort en energie-efficiëntie, maar ook aan bredere duurzaamheidsdoelstellingen van Damen

Damen Shipyards Group is een Nederlands scheepsbouwconcern met meer dan dertig werkmaatschappijen in binnen- en buitenland en hoofdkantoor in Gorinchem. Het bedrijf kenmerkt zich door vergaande standaardisatie en modulaire bouw. Kleinere schepen als sleepboten, werkschepen en patrouillevaartuigen worden ‘op voorraad’ gebouwd. Het concern levert zeer diverse schepen van allerlei omvang.

Tekst: Loet van Bergen Foto’s: Damen Shipyards en Rosalinde Klein Woolthuis

Tijdens de ledenvergadering stond niet alleen de vereniging van vandaag centraal, maar vooral ook de VIB van morgen. Voorzitter Jack Lenssen en secretaris Philippe Hondelink namen de aanwezige leden mee in de strategische koers richting 2031. Dat is een bijzonder ijkpunt, want in dat jaar viert de VIB haar 100-jarig bestaan. Een mooi moment om vooruit te kijken: waar staat de vereniging dan, welke rol speelt de isolatiebranche en wat is er nodig om als sector sterk en zichtbaar te blijven? De presentatie maakte duidelijk dat de toekomst van de VIB draait om een slimme combinatie van belangenbehartiging, kennisdeling, data en actieve betrokkenheid van leden. Niet als losse thema’s, maar als onderdelen die elkaar versterken. Want wie als branche serieus genomen wil worden, moet niet alleen goede techniek leveren, maar ook laten zien wat die techniek oplevert.

Vijf strategische punten vormen daarbij de basis. Allereerst blijft instroom en behoud van personeel een belangrijk thema. De behoefte aan vakmensen is groot en zal dat voorlopig ook blijven. Jong talent aantrekken, mensen opleiden en bestaande vakkennis behouden zijn dus geen luxe, maar pure noodzaak.

Daarnaast zet de VIB in op product- en procesinnovatie en kennisdeling. Denk daarbij aan kennissessies en kennisdagen, waar leden worden geïnformeerd over nieuwe materialen, toepassingen, normen, werkwijzen en praktijkervaringen. Juist in een technische sector als isolatie zit veel kennis in de hoofden en handen van mensen. Die kennis delen maakt de branche als geheel sterker.

Ook de lobby rond energiebesparing blijft een speerpunt. Isolatietechniek levert direct aantoonbare winst op in energieverbruik, CO₂-reductie en bedrijfszekerheid. Dat verhaal moet stevig op tafel blijven bij overheid, opdrachtgevers en andere stakeholders. Daarbij gaat het niet om mooie woorden, maar om maatregelen die in de praktijk werken. Verder is er de komende jaren blijvende aandacht voor imago, ledenwerving en ledenbinding. De isolatiebranche mag best wat trotser zijn op wat zij doet. Zonder goede isolatie geen efficiënte installatie, geen veilige procesomgeving en geen serieuze energiebesparing. Door dat beter zichtbaar te maken, wordt de sector aantrekkelijker voor nieuwe mensen, nieuwe bedrijven en bestaande leden.

Het vijfde punt is de bredere positionering van de VIB richting 2031. Waar wil de vereniging staan bij haar 100-jarig bestaan? De boodschap was helder: als actieve, deskundige en verbindende brancheorganisatie, met leden die niet alleen halen, maar ook brengen. De rode draad van de ledenvergadering was duidelijk: de VIB wil vooruit. Met aandacht voor mensen, innovatie, zichtbaarheid en samenwerking kan de sector zich duurzaam ontwikkelen richting 2031. Of zoals het mooi werd samengevat: samen op weg naar de 100!

Gieze Nijboer nieuw bestuurslid

Tijdens de algemene jaarvergadering van 27 mei is Gieze Nijboer van Gisola B.V. verkozen tot nieuw bestuurslid van de VIB. Daarmee haalt het bestuur opnieuw een ondernemer aan boord die met beide voeten in de praktijk staat.

Gieze is directeur van Gisola, een familiebedrijf uit Vaassen dat al sinds 1971 actief is in technische isolatie. Het bedrijf richt zich onder meer op thermische, akoestische en brandwerende isolatie voor werktuigbouwkundige, industriële en maritieme installaties. Ook prefab isolatie, isolatiematrassen, tracing en het herstellen en conserveren van leidingwerk behoren tot het werkpakket. Kortom: precies het soort vakwerk waar techniek, planning en uitvoering dagelijks samenkomen. Met de komst van Gieze krijgt de verdere verjonging van het VIB-bestuur zichtbaar vorm. Zijn achtergrond als jonge ondernemer in een gespecialiseerd technisch bedrijf sluit goed aan bij de uitdagingen waar de isolatiebranche voor staat: vakmanschap borgen, nieuwe mensen aantrekken, slimmer werken en de waarde van isolatie nog beter op de kaart zetten. Een frisse blik dus en één uit de werkplaats en de praktijkbouwplaats. 

In memoriam Edze Hiemstra, een vertrouwd gezicht in de isolatiesector

Met het overlijden van Edze Hiemstra op 20 januari jl. verliest de Nederlandse isolatiesector een bekend, geliefd en gerespecteerd mens. Hoewel hij al zeventien jaar met pensioen was, bleef hij voor velen onlosmakelijk verbonden met Armacell in Nederland. Niet omdat hij zichzelf op de voorgrond plaatste, maar juist omdat hij op zijn eigen rustige, charmante en overtuigende manier een blijvende indruk achterliet.

Edze was een rasvertegenwoordiger in de mooiste betekenis van het woord. Geen man van snelle transacties of grote woorden, maar iemand die geloofde in relaties, vertrouwen en oprechte aandacht. Hij kende de markt, de toepassingen en de techniek, maar bovenal kende hij de mensen. Van verwerkers en installateurs tot groothandels, adviseurs en opdrachtgevers: Edze bewoog zich gemakkelijk tussen alle lagen van de branche. Niet gemaakt, niet afstandelijk, maar met warmte, humor en een scherp gevoel voor wat er nodig was.

Wie hem meemaakte, herinnert zich zijn snelheid van geest, zijn relativeringsvermogen en zijn plezier in het contact met anderen. Hij kon charmant zijn, maar ook stevig weerwoord geven als iemand dat verdiende. Altijd met een twinkeling, altijd met gevoel voor de verhouding. Zijn netwerk was groot, maar voor Edze voelde dat nooit als werk. Het was zijn natuur. Mensen verbinden, gesprekken voeren, belangstelling tonen: daarin lag zijn kracht.

Bijzonder was zijn grote waardering voor de vakmensen die dagelijks met Armaflex werkten. Voor Edze waren dat geen uitvoerders, maar specialisten. Mannen en vrouwen die met hun handen en ervaring het verschil maakten. Hij zag de schoonheid van goed werk. Een strak geïsoleerd ketelhuis in Armaflex was voor hem niet zomaar techniek; dat was ook kunst. Dat respect voor het ambacht typeerde hem en maakte dat hij in de praktijk net zo thuis was als aan de overlegtafel.

Legendarisch waren de reizen naar de Armacell-fabriek in Münster. Onder leiding van Edze werden dat nooit gewone technische bezoeken. Hij was een volleerd reisleider: informatief, speels en verbindend. In de bus kwamen de quizvragen vanzelf. Hoeveel kilometer is het van Arnhem naar Münster? Wat is de μ-waarde van Armaflex? En natuurlijk: hoeveel knopen kun je leggen in een slang Armaflex? Later volgden de kegelavonden ‘im Keller’, met ludieke prijzen als ‘de Dikke’ en ‘de Natte’. Het waren dagen waarop kennis, plezier en collegialiteit moeiteloos samenvielen. Precies zoals Edze het bedoeld had.

Ook buiten zijn werk bleef Edze mensen samenbrengen, onder meer bij Shantykoor Almere, waar hij zong en zijn gevoel voor organisatie inzette voor PR en sponsoring. Ook daar liet hij zien wat hem zo eigen was: betrokkenheid, energie en aandacht voor de groep.

Mooi is dat zijn verbondenheid met de sector een vervolg heeft gekregen in de volgende generatie. Zijn zoon Remco Hiemstra is eveneens actief in de branche. Daarmee leeft iets van Edze’s benadering voort: werken vanuit inhoud, vertrouwen en persoonlijke betrokkenheid.

Met Edze Hiemstra is een aimabel mens heengegaan. Een man die de sector kleur gaf, die mensen wist te raken zonder daar veel woorden voor nodig te hebben, en die liet zien dat vakmanschap niet alleen in techniek zit, maar ook in hoe je met mensen omgaat.

We herinneren hem als deskundig, geestig, toegankelijk en verbindend. Een vertrouwd gezicht. Een warme persoonlijkheid. Een mens om niet te vergeten.

Rust zacht, Edze.

Met isolatie valt veel energiewinst te behalen

De verduurzaming van de industrie draait allang niet meer alleen om zonnepanelen en elektrische installaties. Juist achter de schermen, in kilometers leidingwerk, appendages en procesinstallaties, valt nog veel energiewinst te behalen. Dat blijkt ook bij Heineken, waar volop wordt ingezet op elektrificatie, warmtepompen en warmteterugwinning. Een belangrijk onderdeel daarin is hoogwaardige technische isolatie. Voor het project werden onder meer leidingen van warmtepompen, warmwatercircuits en appendages geïsoleerd om warmteverlies te beperken en installaties efficiënter te laten functioneren. “Bij dit soort projecten draait alles om voorbereiding, afstemming en perfectie in de uitvoering”, vertelt Geert Jan de Vries van Grafisol. De verduurzaming van de brouwerij past binnen de bredere strategie van Heineken om het aardgasverbruik terug te dringen en processen verder te elektrificeren. Daarbij wordt gebruikgemaakt van industriële warmtepompen en elektrische boilers die worden gevoed met groene energie. Warmte uit koelprocessen wordt hergebruikt om proceswater opnieuw op temperatuur te brengen, waardoor minder primaire energie nodig is. Goede isolatie vormt daarin een cruciale schakel.

Warmtepompen en energiebesparing

In brouwerijen worden grote hoeveelheden warm water, stoom en proceswarmte gebruikt. Dat vraagt traditioneel om forse gasgestookte installaties. Inmiddels verschuift de focus steeds meer richting warmtepompen, restwarmtebenutting en elektrische opwekking van warmte. “De installaties worden steeds energiezuiniger, maar dan moet je ook zorgen dat je zo min mogelijk warmte verliest onderweg”, legt De Vries uit. “Daarom speelt isolatie juist bij dit soort duurzame projecten een enorme rol.” Bij het project werden onder meer leidingen van de warmtepompen geïsoleerd met minerale wol en aluminium beplating. Daarnaast werden diverse koudwaterleidingen voorzien van elastomeer isolatiemateriaal om condensvorming en energieverlies te voorkomen. Ook appendages kregen isolatiematrassen aangebracht zodat installaties bereikbaar blijven voor onderhoud. Volgens De Vries zijn dergelijke projecten technisch minder eenvoudig dan ze soms lijken. “Een warmtepomp is niet zomaar een apparaat dat je neerzet. Daar zit een compleet netwerk van leidingen, appendages en aansluitingen omheen. Alles moet kloppen: de isolatiedikte, de afwerking, de bereikbaarheid én de duurzaamheid van het materiaal.”

Werken volgens strenge specificaties

Bij industriële projecten zoals deze wordt gewerkt volgens uitgebreide specificaties en richtlijnen van de opdrachtgever. Daarin staat nauwkeurig beschreven welke materialen moeten worden toegepast, welke isolatiediktes nodig zijn en hoe de afwerking eruit moet zien. “Toch blijft praktijkervaring ontzettend belangrijk”, zegt De Vries. “Op papier klopt vaak alles, maar in de praktijk kom je situaties tegen waarbij je moet meedenken. Bijvoorbeeld bij beugels, ophangingen of leidingroutes. Dan ga je samen met de opdrachtgever kijken naar de beste oplossing.” De isolatiediktes variëren afhankelijk van temperatuur en leidingdiameter. Voor stoomleidingen kan dat oplopen tot circa 120 millimeter isolatie, terwijl kleinere warmwaterleidingen met dunnere pakketten worden uitgevoerd. De uiteindelijke afwerking gebeurt veelal met aluminium beplating, terwijl op specifieke locaties ook RVS wordt toegepast vanwege de chemische belasting of reinigingsprocessen. “Bij bepaalde reinigingsleidingen kan aluminium bijvoorbeeld worden aangetast wanneer er lekkages ontstaan”, legt De Vries uit. “Dan kies je bewust voor RVS-afwerking.”

Prefab in eigen werkplaats

Een groot deel van het succes van dergelijke projecten zit volgens De Vries in de voorbereiding. Vrijwel alle plaatwerkonderdelen worden vooraf prefab vervaardigd in de eigen werkplaats. “We meten alles zelf in en maken daarna de aluminium delen volledig op maat”, vertelt hij. “Bochten, T-stukken, appendages, afsluiters; alles wordt vooraf geproduceerd zodat de montage op locatie zo efficiënt mogelijk verloopt.” Deze prefab-aanpak is noodzakelijk omdat isolatiebedrijven in de praktijk vaak als laatste partij op een project verschijnen. Tegen de tijd dat het leidingwerk gereed is, staat de planning meestal al onder druk. “Dat zie je eigenlijk overal in de industrie”, zegt De Vries. “De installateurs en lassers lopen soms vertraging op en uiteindelijk wordt verwacht dat de isolatiepartij dat weer opvangt. Dan moet je flexibel zijn en snel kunnen schakelen.” Tijdens piekmomenten werkten tussen de zes en acht monteurs aan het project. Op rustiger momenten werd de bezetting weer afgeschaald. “Je moet continu anticiperen op wat andere partijen doen”, aldus De Vries.

Perfectie in afwerking

Juist bij zichtwerk in de voedingsindustrie ligt de lat hoog. Niet alleen technisch, maar ook esthetisch moet het isolatiewerk perfect zijn afgewerkt. “In een brouwerij kijkt men kritisch naar hygiëne, veiligheid en uitstraling”, vertelt De Vries. “Een leiding moet er strak uitzien. Slecht aansluitend plaatwerk of slordige uitsparingen vallen direct op.” Daarom wordt veel aandacht besteed aan details zoals ophangbeugels, flenzen en afsluiters. Soms worden isolatiediktes zelfs aangepast om een beter eindresultaat te krijgen. “Als bepaalde bevestigingspunten nét buiten de isolatie steken, krijg je geen strakke afwerking”, zegt hij. “Dan adviseren wij bijvoorbeeld om de isolatie iets dikker uit te voeren zodat alles netjes wegvalt onder het plaatwerk.” Dat vakmanschap sluit aan bij de filosofie van het bedrijf, waar traditioneel veel aandacht uitgaat naar handmatig maatwerk en ambachtelijke verwerking van plaatwerk.

Veilig werken in een brouwerijomgeving

Werken op een industriële brouwerijlocatie vraagt daarnaast om uitgebreide veiligheidsmaatregelen. Monteurs moeten beschikken over de juiste certificeringen en periodiek veiligheidstrainingen volgen voordat zij toegang krijgen tot de locatie. “Veiligheid staat hier echt op één”, vertelt De Vries. “Iedereen werkt met veiligheidsschoenen, veiligheidsbrillen en afhankelijk van de locatie ook met helmen of stootcaps.” Voor werkzaamheden in technische ruimtes of kelders gelden aanvullende procedures. Monteurs werken daar met vergunningen, gasdetectie en vluchtmaskers. Ook zijn er alarm- en piepersystemen aanwezig voor extra veiligheid. “Je merkt dat veiligheid in de industrie steeds professioneler wordt aangepakt”, zegt hij. “En terecht, want je werkt hier met grote installaties, stoom, druk en soms besloten ruimtes.”

Langdurige samenwerking

Grafisol werkt inmiddels al tientallen jaren op de brouwerijlocatie van Heineken. Daardoor is veel kennis aanwezig van de installaties, processen en werkwijze binnen het bedrijf. “Dat maakt samenwerken makkelijker”, zegt De Vries. “Je kent de locatie, weet hoe de processen lopen en kunt snel schakelen wanneer er iets aangepast moet worden.” Volgens hem verandert de techniek in de industrie momenteel snel door de energietransitie. Vooral elektrificatie en warmteterugwinning zorgen voor nieuwe soorten installaties en leidingnetwerken. “Vroeger draaide vrijwel alles op gasgestookte ketels. Nu zie je steeds meer warmtepompen, e-boilers en systemen voor restwarmte. Dat vraagt ook om andere isolatieoplossingen.”

Isolatie als onmisbare schakel

Hoewel technische isolatie vaak pas zichtbaar wordt wanneer installaties gereed zijn, vormt het volgens De Vries een essentieel onderdeel van de verduurzaming van industriële processen. “Je kunt de modernste warmtepomp installeren, maar als je onderweg warmte verliest, lever je rendement in”, zegt hij. “Goede isolatie verdient zichzelf uiteindelijk altijd terug.” Daarmee speelt technische isolatie een steeds grotere rol binnen de energietransitie van de industrie. Niet alleen bij nieuwe duurzame installaties, maar ook bij bestaande processen waar nog veel energiewinst valt te behalen. Bij Heineken laat het project zien hoe techniek, duurzaamheid en vakmanschap samenkomen. Achter de glimmende aluminium beplating schuilt namelijk veel meer dan alleen een afgewerkte leiding: het is een essentieel onderdeel van een energiezuinige brouwerij van de toekomst.

Tekst: Loet van Bergen Foto’s: Loet van Bergen

In opdracht van SPIE verzorgde Bendit Isolatietechniek BV. gedurende circa twee jaar omvangrijke isolatie- en brandwerende werkzaamheden aan het station. Directeur Eric Bats kijkt terug op een project waarin flexibiliteit, vakmanschap en samenwerking centraal stonden. “Het station bleef tijdens de verbouwing grotendeels operationeel. Dat maakt zo’n project technisch én logistiek behoorlijk uitdagend.”

Werken midden in een draaiend station

De renovatie van het Groningse hoofdstation omvat veel meer dan alleen de modernisering van het monumentale stationsgebouw. Rondom het station verrezen nieuwe voorzieningen, waaronder reizigerstunnels, technische ruimtes, een uitgebreid busstation en grote fietsenstallingen. “Eigenlijk werd er een compleet nieuw infrastructuurnetwerk gebouwd terwijl alles gewoon doorging”, vertelt Bats. “Reizigers liepen er tussendoor, treinen bleven rijden en tegelijkertijd werd overal gebouwd.” Voor Bendit betekende dit dat vrijwel alle technische installaties moesten worden voorzien van hoogwaardige isolatie. Het ging daarbij om meerdere kilometers leidingwerk voor cv-installaties, koelinstallaties, koudwaterleidingen, HWA-systemen, droge- en natte blusleidingen en diverse technische componenten. “Je werkt op zo’n project continu samen met andere disciplines”, zegt Bats. “Installateurs, elektrotechniek, sprinklerbouwers, aannemers; alles loopt door elkaar heen. Dan moet je goed kunnen schakelen.”

Breed pakket aan isolatietechnieken

Voor de thermische isolatie van verwarmings- en blusleidingen werd grotendeels gebruikgemaakt van Rockwool 810-schalen met verschillende diameters en uitvoeringen. Afhankelijk van de locatie werden deze afgewerkt met aluminium stuccobeplating, Isogenopak of aluminium tape. Daarnaast werden koel- en koudwaterleidingen dampdicht geïsoleerd met Armaflex AF-isolatieslangen. Daarbij werden alle naden zorgvuldig verlijmd met Armaflex 520-lijm om condensvorming en energieverlies te voorkomen. Volgens Bats zat juist in die diversiteit de complexiteit van het project. “Je hebt hier te maken met heel veel verschillende soorten installaties en ruimtes. In tunnels werk je anders dan in technische ruimtes of fietsenstallingen. Elke situatie vraagt om een andere aanpak.” Uit de projectdocumentatie blijkt de enorme omvang van het leidingwerk. Alleen al in de fietsenstalling werd honderden meters cv-, koel- en koudwaterleiding geïsoleerd in uiteenlopende diameters. Daarnaast werden tientallen appendages, bochten en technische aansluitingen verwerkt.

Bijzondere toepassing van Foamglas

Een opvallend onderdeel binnen het project waren de zogenoemde vetleidingen afkomstig uit de keukenvoorzieningen. Hiervoor werd gekozen voor een isolatiesysteem met voorgevormde Foamglas-schalen en bochtdelen. Dat materiaal wordt binnen de utiliteitsbouw minder vaak toegepast, maar bood hier belangrijke voordelen. “Deze leidingen lagen deels ondergronds en moesten drukvast worden uitgevoerd”, legt Bats uit. “Daar rijden straks bussen en ander verkeer overheen, dus dan moet je een zeer robuuste oplossing hebben.” De Foamglas-isolatie werd voorzien van een anti-abrasieve coating aan de binnenzijde en een fabrieksmatig aangebrachte siliconencoating aan de buitenzijde. Tijdens de montage werden alle naden zorgvuldig geseald met TEROSTAT, zodat een volledig waterdichte isolatie-omhulling ontstond. “Dat soort toepassingen doen we niet dagelijks”, vertelt Bats. “Maar juist dat maakt het werk mooi. Het vraagt net even andere kennis en nauwkeurigheid.”

Veel wijzigingen tijdens uitvoering

Hoewel vooraf uitgebreide calculaties en tekeningen beschikbaar waren, veranderde tijdens de uitvoering nog veel aan het project. Dat vroeg volgens Bats om een flexibele instelling van zowel de monteurs als de projectleiding. “Op papier klopt een project meestal perfect, maar in de praktijk verandert er continu iets”, zegt hij. “Leidingtracés worden aangepast, diameters wijzigen of er komen extra appendages bij. Daar moet je snel op kunnen inspelen.” Een groot deel van het werk werd daarom uiteindelijk op regiebasis uitgevoerd. Ook het benodigde plaatwerk werd grotendeels prefab voorbereid in de eigen werkplaats van Bendit. “Onze werkplaats heeft veel plaatwerk vooraf ingemeten en geproduceerd”, aldus Bats. “Daardoor konden we op locatie sneller schakelen.”

“Door de aangebrachte doorvoeringen bleef brandoverslag beperkt en konden installaties behouden blijven.”

Brand toont belang van brandwerende afdichtingen

Tijdens de renovatie brak in juli 2024 brand uit in een gebouwdeel bij het station. Hoewel de schade aanzienlijk was, bleven cruciale installaties grotendeels intact. Volgens Bats bewezen de brandwerende afdichtingen daarbij direct hun waarde. Bendit verzorgde binnen het project namelijk ook de brandwerende afdichting van leidingdoorvoeringen en kabelgoten. Hiervoor werd onder meer gebruikgemaakt van brandwerende systemen zoals PROMASTOP®-FB. “Toen die brand uitbrak, zagen we direct hoe belangrijk goed uitgevoerde brandpreventie is”, zegt Bats. “Door de aangebrachte doorvoeringen bleef brandoverslag beperkt en konden installaties behouden blijven.” Volgens hem wordt het belang van brandveiligheid binnen technische isolatie soms nog onderschat. “Mensen denken vaak alleen aan thermische isolatie, maar brandwerende afdichtingen zijn minstens zo belangrijk.”

Vast team op langdurig project

Een project van deze omvang vraagt volgens Bats niet alleen om techniek, maar vooral om ervaren vakmensen. “Daarom werken wij grotendeels met een vast team van monteurs op het station. Deze mensen kennen het project, kennen de omgeving en weten precies wat er speelt”, vertelt hij. “Dat werkt veel efficiënter dan steeds wisselende ploegen.” Tijdens piekperiodes werd het team uitgebreid, maar de kern bleef gedurende het hele project grotendeels hetzelfde. Volgens Bats is juist die betrokkenheid essentieel op langdurige projecten. “Onze monteurs hebben hier onder soms uitdagende omstandigheden fantastisch werk geleverd”, zegt hij. “Werken op een operationeel station, midden tussen andere disciplines en met een strakke planning, vraagt om flexibiliteit, nauwkeurigheid en doorzettingsvermogen.”

Van kleine klussen tot megaprojecten

Volgens Bats voert Bendit jaarlijks gemiddeld ruim 800 projecten uit. Dat varieert van kleine onderhoudswerkzaamheden tot omvangrijke meerjarige projecten zoals het Hoofdstation Groningen. Juist die afwisseling maakt het werk volgens hem interessant. “De ene week doe je een kleine technische ruimte, de volgende week loop je op een project van meerdere jaren. Dat houdt het vak mooi.” Hoewel het vernieuwde station inmiddels grotendeels in gebruik is genomen, lopen de werkzaamheden nog deels door. Diverse gebouwen rondom het station worden nog afgewerkt en ook daarvoor moet nog isolatiewerk worden uitgevoerd. “De officiële opening is al geweest, maar wij lopen nog steeds af en toe op het project”, zegt Bats. “Dat zijn de bekende laatste loodjes.”

Met de renovatie van het Groningse hoofdstation laat het project zien hoe belangrijk technische isolatie is binnen moderne infrastructuurprojecten. Niet alleen voor energiebesparing en condenspreventie, maar ook voor veiligheid, duurzaamheid en bedrijfscontinuïteit. Achter de zichtbare vernieuwing van het station schuilt daarmee een technisch hoogwaardig isolatieproject dat letterlijk de basis vormt van een toekomstbestendig vervoersknooppunt.

Tekst: Loet van Bergen Foto’s Bendit en Stefan Verkerk